Jekyll 2020-05-29T11:48:40+00:00 https://protesilaos.com// Πρωτεσίλαος Σταύρου: Αρθρογραφία Protesilaos Stavrou Κρίση, επιστημονισμός, και κυβερνητική 2020-04-06T00:00:00+00:00 2020-04-06T00:00:00+00:00 https://protesilaos.com/greek/crisis-scientism-statecraft <p>Η πανδημία, είτε τεχνητή είτε φυσική, έχει δώσει στο κατεστημένο την ευκαιρία να επαναπροσδιορίσει το ισοζύγιο της ισχύος στην κοινωνία, δίνοντας νέο περιεχόμενο στο έργο της κυβερνητικής. Από πλευράς εξουσίας η επιβολή περιοριστικών μέτρων κι όλα τα σχετικά φαινόμενα συνιστούν “σφυγμομέτρηση” των ορίων και αντοχών της κοινωνίας. Ξέρουν πλέον οι κρατούντες πως θα αντιδράσει ο κόσμος δεδομένων των απαραίτητων ερεθισμάτων. Γνωρίζουν τι χρειάζεται για να περάσει το δικό τους χωρίς να το υποψιαστεί κανείς.</p> <p>Τα ΜΜΕ, των οποίων το ιδιοκτησιακό καθεστώς περιορίζεται σε μια χούφτα πλουσίων ή στο κράτος που άλλωστε συμβιώνει με αυτή την κοινωνική τάξη, έχει αναλωθεί σε αδιάκοπη πλύση εγκεφάλων. Βομβαρδίζουν τους ανθρώπους με αποσπασματικά στατιστικά, αποπλαισιωμένα νούμερα, και υπερβολικές εκτιμήσεις χωρίς κανένα σεβασμό στην επιστημονική δεοντολογία. Πρόκειται για <em>επιστημονισμό</em> του χειρίστου τύπου, δηλαδή προπαγάνδα που μοιάζει με επιστήμη αλλά δεν διέπεται από τις αξίες αυτής για κύρος, αξιοπιστία, ειλικρίνεια, σκεπτικισμό.</p> <p>Ο μέσος άνθρωπος δεν έχει πλήρη εικόνα των σχετικών στοιχείων αλλά και των απαραίτητων κριτηρίων μεθοδολογίας ώστε να μπορεί κατά τρόπο συγκριτικό να εκτιμήσει το πραγματικό μέγεθος της πανδημίας. Δεν γνωρίζει ο ανειδίκευτος πολίτης ποια είναι τα σχετικά μεγέθη για την εποχιακή γρίπη ή για άλλες αρρώστιες που μαστίζουν την κοινωνία κάθε χρόνο. Ενώ δεν ξέρει ο μη καταρτισμένος να θέσει ερωτήματα γνωσιολογικής υφής όπως τον τρόπο καταγραφής θανάτων κι αν γίνεται αυτός όταν το πρόσωπο πεθαίνει <em>με κορωνοϊό</em> ή <em>από κορωνοϊό</em>. Σε κάθε περίπτωση προκύπτουν δευτερεύοντα ερωτήματα, όπως η σχέση αιτίας και αιτιατού ως προς <em>τον βαθμό</em> που κάθε συντελεστής επηρεάζει το αποτέλεσμα.</p> <p>Δεν υπάρχει επαρκής δημόσια συζήτηση τέτοιας φύσεως. «Ιδού τα στατιστικά», θα σου πει ο απρόσεκτος ή εγκάθετος διαμορφωτής της κοινής γνώμης. Κι έτσι ο λαός δέχεται παθητικά τα νέα δεδομένα, ωθούμενος να τα συγκρίνει με κάποια υποτιθέμενη κανονικότητα μηδαμινών κρουσμάτων ή/και θανάτων από άλλες επιδημίες. Συνεπώς, στα πλαίσια της συστηματικής πλύσης εγκεφάλων που βιώνουμε, φαντάζει ο κορωνοϊός ως νέα πανούκλα.</p> <p>Το θέμα μας όμως δεν είναι ο επιστημονισμός ως τέτοιος, αλλά πως αυτός εμπεδώνεται σε μια ευρύτερη στρατηγική καθυπόταξης των λαών και περαιτέρω συγκέντρωσης της ισχύος στο πολιτικό κέντρο. Η καθεστηκυία τάξη θέλει όλη την κυριαρχία στα χέρια της. Μόνο έτσι θα μπορεί να σου περάσει τα νέα μέτρα περικοπής των συντάξεων, το νέο δημόσιο χρέος στις αυτοκρατορίες τις παρασκευής φαρμάκων/εμβολίων αλλά και τις τράπεζες, τα νέα νομοθετικά πλαίσια για περιορισμό των βασικών ελευθεριών, κτλ. Πάντα για να αποφύγουμε τον μπαμπούλα της πανδημίας που σκοτώνει τους πάντες, να σταματήσουμε μια νέα «καταστροφική» έξαρση κρουσμάτων μετά το καλοκαίρι, και τα σχετικά.</p> <p>Η κρίση αυτή διδάσκει το κατεστημένο πως δεδομένου ενός αφηγήματος για το επικείμενο τέλος του κόσμου όλα καθίστανται επιτρεπτά. Πέφτουν όλες οι άμυνες και αδυνατίζουν τα αντανακλαστικά των λαών. Οι κατ’ευφημισμό «δημοκρατίες» έχουν επιβάλλει μέτρα που θα ζήλευε ο κάθε δικτάτορας. Ούτε αντιδράσεις, ούτε διαδηλώσεις. Αλλά και συναίνεση από τις δυνάμεις της αντιπολίτευσης. Πλήρης καθήλωση!</p> <p>Επιβεβαιώνεται και πάλι το ιστορικό δίδαγμα της 11ης Σεπτεμβρίου του 2001 και του κυνηγιού μαγισσών που ακολούθησε, ήτοι του «πολέμου κατά της τρομοκρατίας». Και τότε, όπως και τώρα, η άρχουσα τάξη επαναχάραξε τα όρια της κυβερνητικής, διευρύνοντας τα υπέρ των συμφερόντων της. Και τότε, όπως και τώρα, τα ΜΜΕ χρησιμοποιήθηκαν για την συστηματική διόγκωση της εντύπωσης περί του αντικειμενικού ζητήματος: την δημιουργία τεχνητού κλήματος δηλαδή.</p> <p>Στο όνομα της καταπολέμησης της τρομοκρατίας επιβλήθηκε η μαζική παρακολούθηση των πολιτών: κάμερες παντού, πλήρης έλεγχος των διαδικτυακών «κοινωνικών» χώρων (αλλά και υποδομών) από μια οικονομικό-κρατική ελίτ, περιορισμοί στην δυνατότητα του ατόμου για προσωπικά δεδομένα και ασφαλείς-άρα-κρυπτογραφημένες επαφές με άλλα άτομα, και τα σχετικά. Έκτοτε στο όνομα της φαντασιακής αυτής μάχης κατά του πανταχού-παρόντος εχθρού της τρομοκρατίας δικαιολογούνται όλες οι αυθαιρεσίες του Δυτικού ιμπεριαλισμού και των παρεμβάσεων του ανά την υφήλιο.</p> <p>Γιατί λοιπόν να μην περιμένουμε αντίστοιχα στρατηγήματα και σήμερα; Γιατί να εμπιστευόμαστε ένα καθεστώς που συνεχώς προάγει την αδικία στην κατανομή των πόρων; Γιατί να μην πιστέψουμε πως κι αυτή η κρίση θα γίνει «ευκαιρία», ταξικό εργαλείο επιβολής απεχθών συνθηκών και καταστάσεων;</p> <p>Όλα να τα περιμένουμε. Στο όνομα της δημόσιας υγείας θα επιχειρήσουν οι εξουσιαστές να μας επιβάλλουν αναγκαστικούς εμβολιασμούς, κάνοντας μας όλους πειραματόζωα των φαρμακευτικών ολιγοπολείων. Δεν αποκλείεται να εξοπλίσουν κατάλληλα τις αστυνομικές αρχές ή σχετικές μονάδες ώστε να μπορούν να σε σταματήσουν για έλεγχο και να σε συλλάβουν αν χρειαστεί. Κι ας μην ξεχνάμε την κόλαση του Γκουαντάναμο: πάλι θα έχουμε σενάρια όπου χωρίς κανένα σεβασμό σε αρχές δικαίου θα «προστατεύει» το κράτος τους υπηκόους του από πηγές φαντασιακού κινδύνου και «αόρατους εχθρούς» με μεθόδους απολυταρχίας. Θα βρίσκει, ας πούμε, σε όλους τους γνήσιους αντιρρησίες, αντιφρονούντες, επαναστάτες «ενδείξεις» ή «υποψίες» πως τάχα είναι φορείς κάποιας θανατηφόρου νόσου κι έτσι θα τους εξαφανίζει από τον χάρτη με συνοπτικές διαδικασίες.</p> <p>Αλλά να μη μένουμε στα παράλληλα με αυτά που έγιναν μετά την επίθεση στους δίδυμους πύργους. Αντίστοιχη εκτίμηση μπορεί να γίνει και για την ευρωκρίση από την οποία ποτέ δεν βγήκαμε. Κάποτε φάνταζε αδιανόητο να έχεις συντάξεις πείνας. Τώρα είναι η κανονικότητα. Κάποτε νόμιζες πως υπάρχει κάποια ασφάλεια στην αγορά εργασίας. Τώρα ζεις στην διαρκή αγωνία των επισφαλών συνθηκών διαβίωσης. Ενώ από την άλλη οι κεντρικές τράπεζες δίνουν ωκεανούς δισεκατομμυρίων στην οικονομική ελίτ: τάχα «ποσοτική χαλάρωση» κι άλλες κενές ορολογίες.</p> <p>Η προηγούμενη οικονομική κρίση ήταν κι αυτή ένας επαναπροσδιορισμός των παραμέτρων της κυβερνητικής. Όλα όσα μας επέβαλλαν έγιναν μέρος της καθημερινότητας: η νέα σταθερά της συλλογικής ζωής. Περιμένουμε λοιπόν στην επικείμενη κρίση <em>τουλάχιστον</em> μια από τα ίδια: λιτότητα, χρέη, και υποτέλεια των λαών στις ορέξεις μιας ολιγαρχίας.</p> <p>Ως πότε θα τα ανεχόμαστε;</p> <p>Δεν είναι όλα χαμένα. Ποτέ δεν είναι. Μπορούμε να αντιδράσουμε εισάγοντας σχετικά προσιτές αλλαγές στην ζωή μας. Ας κάνουμε μικρά αλλά σταθερά βήματα εμπρός, των οποίων το αποτέλεσμα είναι μια στροφή προς <a href="https://protesilaos.com/greek/2019-03-23-promethean-ideal-re-institution/">νέες αξίες κι αρετές</a>.</p> <ul> <li>Θες, ας πούμε, να έχεις υγεία; Μην περιμένεις την γραφειοκρατεία που εξυπηρετεί τα συμφέροντα των διεθνών ολιγοπωλίων, ούτε τους φερόμενους ως <a href="https://protesilaos.com/greek/2019-07-28-health-politics/">εναλλακτικούς γκουρού</a>. Μάθε τώρα να φτιάχνεις <a href="https://protesilaos.com/life/2019-03-12-sourdough-bread/">το δικό σου ψωμί</a>, με προζύμι που συντηρείς στον χώρο σου. Μετά συνέχισε με μικρού σκέλους οικολογικές καλλιέργιες. Θα δεις ποια είναι η αξία αυτών των αλλαγών και θα την επιζητήσεις κι αλλού.</li> <li>Θες προστασία στα προσωπικά σου δεδομένα; Ρώτα και μάθε για το ελεύθερο λογισμικό. Διάγραψε το προφίλ που έχεις στα «κοινωνικά» δίκτυα και σε κάθε άλλο σχετικό μηχανισμό πλύσης εγκεφάλων και ελέγχου των συνειδήσεων. Δεν κατέχεις από υπολογιστές; Δεν πειράζει, θα μάθεις σιγά-σιγά. Ζήτα βοήθεια από τον κομπιουτεράκια στην γειτονιά σου, και πες του να σου εγκαταστήσει τα Linux.</li> </ul> <p>Με άλλα λόγια, σήκω επιτέλους από τον καναπέ και παράτα την τηλεόραση. Ξέχνα και τις κουτσομπολίστικες συνομοσιολογίες που οδηγούν στον φαταλισμό, τον μηδενισμό, την αδράνεια. Να οργανωθείς με τους συντρόφους σου στα πλαίσια της πραγματικής αλληλεγγύης. Μακριά από κάθε κράτος. Μακριά από κάθε κορπορατιστικό σχεδιασμό των βιομηχάνων και των τραπεζιτών. Μακριά από κάθε όργανο ελέγχου και επιβολής.</p> Protesilaos Stavrou Σημείωση για το πως η εξουσία χρησιμοποιεί την πανδημία για επιβολή καταστάσεων. Υπέγραψα το Μανιφέστο του Κοινού Κτήματος 2020-01-10T00:00:00+00:00 2020-01-10T00:00:00+00:00 https://protesilaos.com/greek/manifesto-public-domain <p>Όλα μου τα έργα, είτε πρόκειται για κείμενα είτε για προγράμματα, προσφέρονται στο κοινό υπό όρους ελευθερίας.<sup id="fnref:Copying" role="doc-noteref"><a href="#fn:Copying" class="footnote">1</a></sup> Τα δικαιώματα του τελικού αποδέκτη να χρησιμοποιεί, τροποποιεί, ή αναδιανέμει το κάθε έργο ή και τα παράγωγα του, είναι προαπαιτούμενα της αποκεντρωμένης και διαπροσωπικής δημιουργικότητας· του πολιτισμού εν γένει. Ευνοεί την καλλιέργεια συλλογικού πνεύματος και βοηθά στην εμπέδωση αυτού που ονομάζω <a href="https://protesilaos.com/greek/2019-03-23-promethean-ideal-re-institution/">«Προμηθεϊκό Ιδεώδες»</a>.</p> <p>Κρίνω πως πολλά από τα προβλήματα στην οικονομία και την πολιτική γενικά απορρέουν από την στρεβλωμένη αντίληψη περί πνευματικών δικαιωμάτων και την μετατροπή του καθεστώτος αυτού σε όπλο στα χέρια ολιγοπολιστικών συμφερόντων. Οι λογικές της αποκλειστικότητας και του τεχνίτου περιορισμού της προσφοράς οδηγούν τους ανθρώπους στον ατομικισμό, κάτι που τελικά ευνοεί μόνο την καθεστηκυία τάξη που μας θέλει διαλυμένους κι αδύναμους. Αποθαρρύνεται η συνεργασία ώστε οι εταιρίες να αυξάνουν τα κέρδη τους, κατά κανόνα εις βάρος της κοινωνίας αλλά και του πλανήτη μας.</p> <p>Έχοντας αυτά κατά νου, αποφάσισα να υπογράψω το <a href="https://publicdomainmanifesto.org/manifesto/#el">Μανιφέστο του Κοινού Κτήματος</a>. Κρίνω πως κινείται στην σωστή κατεύθυνση. Σας ενθαρρύνω να το μελετήσετε και να το υποστηρίξετε.</p> <div class="footnotes" role="doc-endnotes"> <ol> <li id="fn:Copying" role="doc-endnote"> <p>Τα κείμενα υπόκεινται στη σύμβαση Creative Common Attributions-ShareAlike 4.0, ενώ τα προγράμματα προσφέρονται υπό τους όρους της συμφωνίας GNU General Public License version 3. <a href="#fnref:Copying" class="reversefootnote" role="doc-backlink">[^]</a></p> </li> </ol> </div> Protesilaos Stavrou Σημείωση για την υπογραφή του Μανιφέστο του Κοινού Κτήματος. Περί ρατσισμού και μετανάστευσης 2019-10-06T00:00:00+00:00 2019-10-06T00:00:00+00:00 https://protesilaos.com/greek/racism-migration <p>Ζούμε στην εποχή <a href="https://protesilaos.com/greek/2019-07-13-no-correctness/">του καθωσπρεπισμού</a> και της <a href="https://protesilaos.com/greek/2019-01-14-olympic-ethos/">διαστροφής των αξιών</a>. Αν πεις κουβέντα για τις αρνητικές επιπτώσεις της μαζικής μετανάστευσης θα ξεσηκωθεί μια στρατιά αγανακτισμένων να σε χαρακτηρίσει «ρατσιστή». Να σου κολλήσει, δηλαδή, την ετικέτα του μισάνθρωπου, του ψυχολογικά άρρωστου που πάσχει από το δήθεν φοβικό σύνδρομο του «εμείς ενάντια σε αυτούς».</p> <p>Η ψευδοεπιστήμη που υποστηρίζει την ρητορική αυτή αποσκοπεί μονάχα στην αποσιώπηση και τον εκφοβισμό. Να μην υπάρχει διάλογος, παρά μόνο ο μονόλογος της καθεστηκυίας τάξης και των εγκάθετων ή λοιπών συγχυσμένων παπαγάλων που παριστάνουν τους ηθικά ανώτερους.</p> <p>Αλλά προτού εξετάσουμε τις θέσεις που πρέπει να έχει μια <a href="https://protesilaos.com/greek/2019-09-17-why-new-left/">νέα αριστερή θεώρηση των πραγμάτων</a> για την μετανάστευση, ας κάνουμε μια σύντομη ιστορική αναδρομή στον ρατσισμό.</p> <h2>Η εξορθολογίκευση του ιμπεριαλισμού</h2> <p>Στην σύγχρονη εποχή, οι διακρίσεις με βάση φυλετικά χαρακτηριστικά αρχίζουν ξεκάθαρα πλέον περίπου από τον 16ο αιώνα. Ήταν η εποχή όπου αποκτούσε δυναμική η αποικιοκρατία. Οι Ευρωπαίοι έστελναν στρατιές ανά την υφήλιο, όπου έρχονταν σε επαφή με άλλους λαούς. Έσφαζαν, λεηλατούσαν, κατακτούσαν. Σκοπός ήταν η εδραίωση της εκάστοτε αυτοκρατορίας. Ωστόσο ο ιμπεριαλισμός πάντα κρυβόταν πίσω από εξορθολογισμούς όπως την πάταξη των άπιστων, ήτοι των μη Χριστιανών, ή με χρήση άλλων προσχημάτων: την καταπολέμηση των απάνθρωπων πρακτικών της ανθρωποφαγίας (κανιβαλισμός) και της ανθρωποθυσίας.</p> <p>Το αξιοσημείωτο είναι πως οι γενοκτονίες, η πολιτισμική εξόντωση, τα δουλεμπόρια αναπτύχθηκαν παράλληλα με τον Διαφωτισμό. Πρόκειται για την φάση της ιστορίας όπου η διανόηση άρχισε να υποστηρίζει την αρχή πως η ανθρώπινη ζωή έχει εγγενή αξία και πως δι’αυτής προκύπτουν αναφαίρετα δικαιώματα· δικαιώματα που στην πορεία κωδικοποιήθηκαν ως θεμελιακές αξίες και Ανθρώπινα Δικαιώματα.</p> <p>Χαρακτηριστική περίπτωση των αντιφάσεων αυτών είναι η θέση του Βρετανού Τζον Λοκ (John Locke) για την ιδιοκτησία. Ο Λοκ ανέπτυξε την θεωρία πως στην φυσική κατάσταση του ανθρώπου η κτήση προκύπτει όταν κάποιος αναμείξει τον κόπο και την σκέψη του με κάποια ύλη. Τότε δημιουργείται κάτι που ουσιαστικά είναι προέκταση του εαυτού του. Κι έτσι αυτό του ανήκει. Σε συνάρτηση με την αξία της ζωής και τα αναφαίρετα δικαιώματα, προκύπτει το συμπέρασμα πως η ιδιοκτησία είναι αρχή που μπορούν να χαίρουν όλοι οι άνθρωποι. Παρότι αυτό ήταν επαρκές για την αιτιολόγηση της τότε φεουδαρχίας, ή έστω του συσσωρευμένου πλούτου, έθετε πρόβλημα για το ηθικό υπόβαθρο της αποικιοκρατίας: <em>δεν έχουν οι ιθαγενείς αναμείξει τον κόπο και την σκέψη τους με την γη τους, κι άρα δεν τους ανήκει κατά τρόπο αναφαίρετο;</em></p> <p>Κρίνοντας εκ του αποτελέσματος, η εμπράγματη απάντηση όλων των ιμπεριαλισμών σε τέτοιου είδους ηθικά ζητήματα ήταν η καλλιέργεια του πολυδιάστατου ρατσισμού: τα αναφαίρετα δικαιώματα είναι όντως σημαντικά, σου λέει, αλλά ισχύουν μόνο για ανθρώπους—οι ιθαγενείς, οι κάθε λογής κατακτημένοι, είναι <em>υπάνθρωποι</em> ή έστω υπολείπονται κάποιου σημαντικού στοιχείου. Είτε γιατί δεν είναι ταγοί του Ιουδαιόχριστιανισμού, είτε γιατί κάποια παρατραβηγμένη ερμηνεία της Βίβλου καταδικάζει το γένος τους στην υποταγή, είτε γιατί η ίδια τους η φύση τους καθιστά κατώτερους. Οι δικαιολογίες διαφέρουν. Το αποτέλεσμα έχει σημασία. Γι’αυτό υποδούλωσαν τους ανθρώπους της Αφρικής και τους μεταχειρίζονταν όπως τα ζώα. Γι’αυτό τα κράτη του Νέου Κόσμου στήθηκαν πάνω στις γενοκτονίες των γηγενών λαών και τον εκχριστιανισμό τους δια πυρός και σιδήρου.</p> <p>Ο ρατσισμός εξελίχθηκε σε ψευδοεπιστήμη τον 19ο και 20ο αιώνα, με κορύφωση του στον Ναζισμό. Κι εδώ ο ιμπεριαλισμός—το αίτημα για εξάπλωση της Γερμανικής επιρροής δια της αναζήτησης του <em>Lebensraum</em> (ζωτικός χώρος)—βασίστηκε στην ιδέα πως κάποιοι άνθρωποι είναι ανώτεροι από τους άλλους, και κατά προέκταση η κατάκτηση, υποδούλωση, εξόντωση των «υπανθρώπων» είναι θεμιτή. Περίπου τα ίδια πίστευαν και οι Φασίστες του Μουσολίνι τότε που πάσχιζαν να αναστηλώσουν την Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία διεξάγοντας χημικό πόλεμο στην Αβυσσινία (σημερινή Αιθιοπία) τη στιγμή που οι ντόπιοι πολεμούσαν με παλαιάς τεχνολογία οπλισμό (Οκτώβρης του 1935).</p> <h2>Ο ρατσισμός είναι η άλλη πλευρά του ιμπεριαλισμού</h2> <p>Με λίγα λόγια, ο ρατσισμός ήταν πάντοτε η ιδεολογία ή το μετά-αφήγημα—η συζήτηση πλαίσιο— που υποστήριζε τις ποικίλες ιμπεριαλιστικές τάσεις. Αλλά ο ρατσισμός δεν είναι μονάχα ιστορικό φαινόμενο. Υπάρχει και σήμερα. Όχι όμως όπως τον εννοούν οι έμμισθοι «προοδευτικοί» των ΜΚΟ και οι διάφοροι «ανθρωπιστές» αρθρογράφοι.</p> <p>Διακρίνεται, για παράδειγμα, στην συνεχή παρουσία Γαλλικών στρατευμάτων στην Αφρική, στην λεηλασία και αφαίμαξη του φυσικού πλούτου των χωρών εκείνων από μια χούφτα εταιρίες που λειτουργούν σε συμβιωτική σχέση με τον κρατικό μηχανισμό της αποικιοκρατικής δύναμης.</p> <p>Ο ρατσισμός καλά κρατεί στην Αμερική και την Βρετανία όπου κάθε είδους στρατιωτική παρέμβαση ανά την υφήλιο εξιδανικεύεται ως ηθική πράξη ενάντια στην βαρβαρότητα άλλων λαών. Εδώ η έννοια του υπανθρώπου υπονοείται, αλλά το σκεπτικό είναι το ίδιο.</p> <p>Αλλά και στο εσωτερικό της Αμερικής ο ρατσισμός είναι εμπεδωμένος στους ίδιους τους θεσμούς και το αξιακό υπόβαθρο της κοινωνίας. Οι φυλακές είναι ιδιωτικές επιχειρήσεις, δηλαδή έχουν κίνητρο να μπαίνει συνέχεια κόσμος «μέσα», για να αυξάνουν τα κέρδη τους (μετά μιλούν αυτοί για βαρβαρότητα…). Ενώ η δικαιοσύνη εξαντλεί την αυστηρότητα της σε μικρό-παρανομίες. Σε συνδυασμό με την δομική φτώχεια και την περιθωριοποίηση που ισχύει στα γκέτο, οι μαύροι γίνονται θύματα του κυκλώματος αυτού. Καταδικάζονται, μεταξύ άλλων, σε καταναγκαστικά έργα και ζουν μια ζωή στον φαύλο κύκλο της αλλοτρίωσης, καταπίεσης, εμπράγματης σκλαβιάς.</p> <p>Ωστόσο ο μέσος Αμερικάνος δεν έχει πρόβλημα διότι πιστεύει στις αξίες του ατομοκεντρισμού, όπου οτιδήποτε σου συμβεί είναι γιατί μονάχα εσύ ο ίδιος το επέλεξες. Άρα προκύπτει ως λογική αναγκαιότητα η θέση πως τα θύματα αυτού του κυκλώματος είναι όντως ρεμάλια και παλιάνθρωποι. Κι επειδή οι πλείστοι δεν είναι Αγγλοσαξονικής καταγωγής, επαληθεύονται τα γνωστά ρατσιστικά στερεότυπα.</p> <p>Υπάρχουν βέβαια και οι πιο εκλεπτυσμένες, κεκαλυμμένες αν προτιμάτε, περιπτώσεις ρατσισμού-ιμπεριαλισμού, όπως αυτές που βιώσαμε κατά την περίοδο της κρίσης του ευρώ. Όσοι από εμάς έτυχε να μελετούμε τις ειδήσεις και την κοινή γνώμη στην αγγλική γίναμε μάρτυρες μιας <strong>συστηματικής προσπάθειας υπανθρωποποίησης των λαών</strong> που θα έμπαιναν στην μέγκενη της λιτότητας. <em>Πως να ονομάσουμε τις χώρες του Ευρωπαϊκού Νότου που πλήττονται από τις διαρθρωτικές αδικίες της ευρωζώνης;</em> Μα φυσικά PIGS (Portugal, Italy, Greece, Spain). <em>Και πως θα τους παρουσιάζουμε στις εικόνες που συνοδεύουν τις «αναλύσεις» περί της αναγκαιότητας της λιτότητας;</em> Μα σαν γουρούνια φυσικά (pig είναι το γουρούνι στα αγγλικά)!</p> <p>Ο ιμπεριαλισμός του Γαλλογερμανικού άξονα που πλέον <a href="https://protesilaos.com/greek/2019-05-11-eu-gigantism-foreign-policy/">έχει μετατρέψει την Ευρωπαϊκή Ένωση σε προέκταση του</a>, βασίστηκε πάνω στις ίδιες ρατσιστικές πρακτικές που κάποτε δικαιολόγησαν τα σκλαβοπάζαρα και τις γενοκτονίες. Κι έτσι κατέστη η «Ευρωπαϊκή περιφέρεια» αποικία χρέους με προοπτική να μετατραπεί σε χωματερή της σύγχρονης αποικιοκρατίας δια του φαινομένου της «άντλησης εγκεφάλων» (περισσότερα παρακάτω).</p> <h2>Η μετατόπιση λαών είναι ιμπεριαλισμός</h2> <p>Θέση μου είναι πως δεν διαχωρίζεται ο ρατσισμός από τις βλέψεις της ολιγαρχίας για γιγαντισμό. Πάντα η εξουσία έχει ανάγκη να παρουσιάζεται ως τίμια και δίκαιη (δες και την ανάλυση μου <a href="https://protesilaos.com/greek/2019-06-03-secularised-theology-statecraft/">Ενάντια στην εκκοσμικευμένη θεολογία της κυβερνητικής</a> καθώς και όλα τα κείμενα που συνδέονται με αυτή). Αλλά πάντοτε θέλει να εδραιώνει την τυραννία της και να γιγαντώνεται. Τα αφηγήματα που περιβάλλουν τον ιμπεριαλισμό είναι συνάρτηση των καιρών. Φτιάχνονται ώστε να συμβαδίζουν με το πνεύμα της εποχής. Κάποτε ο ρατσισμός ήταν μισαλλοδοξία. Τώρα έγινε μίσος κατά των «τεμπέληδων» του Ευρωπαϊκού Νότου, και τα σχετικά.</p> <p>Η ουσία είναι πως δεν πρέπει να μένουμε σε μεμονωμένες περιπτώσεις, αλλά να αναγνωρίζουμε τις μεγάλες σταθερές που κινούν την ιστορία. Με αυτό το σκεπτικό λοιπόν ας μιλήσουμε για την μετανάστευση χωρίς πάθη και φανατισμούς.</p> <p>Χώρες όπως η Ελλάδα και η Ιταλία δέχονται το ένα κύμα μεταναστών μετά το άλλο. Πρόκειται για χιλιάδες επί χιλιάδων. Οι άνθρωποι αυτοί έρχονται από χώρες όπου επικρατεί πόλεμος, φτώχεια, πείνα. Σε όλες τις περιπτώσεις τα δεινά αυτά έχουν σχέση με τις ιμπεριαλιστικές παρεμβάσεις των Δυτικών δυνάμεων: Αμερικάνοι, Βρετανοί, Γάλλοι, και στο βάθος Γερμανία.</p> <p>Ισοπέδωσαν οι ΝΑΤΟϊκοί το Ιράκ και το Αφγανιστάν ώστε να έχει πελάτες η βιομηχανία όπλων/πολέμου (κι εδώ επικρατούν τα ιδιωτικά συμφέροντα), αλλά και να επωφεληθούν οι πολυεθνικές που πήγαν να κάνουν «επενδύσεις» εκεί πέρα. Το κενό ισχύος που δημιουργήθηκε, αλλά και οι αναταραχές, δημιουργούν νέες εντάσεις και συνεχή κύκλο αίματος και δυστυχίας. Τα ίδια και στην Λιβύη και την υπόλοιπη Αφρική. Παρόμοια ιστορία και στην Υεμένη (εκεί είναι Αμερικανικά όπλα για Σαουδαραβικά συμφέροντα—η Σαουδική Αραβία εντάσσεται στην σφαίρα των Αμερικάνων μαζί με το Ισραήλ).</p> <p>Το αποτέλεσμα είναι η μαζική μετατόπιση λαών. Φεύγουν στην ξενιτιά μήπως και γλυτώσουν. Κι έτσι αφήνουν το πεδίο ανοιχτό για τους ιμπεριαλιστές να πραγματώσουν τα στρατηγήματα τους ανεμπόδιστοι. Οι Δυτικοί δεν παρουσιάζονται πια ως κατακτητές, αλλά ως ειρηνοποιοί, ως ανθρωπιστική βοήθεια, ως ξένα κεφάλαια. Τα σχήματα διαφέρουν, καθώς και ο βαθμός του εκάστοτε φαινομένου. Αλλά η σταθερά είναι πάντα η ίδια: η εξάπλωση της ισχύος των κραταιών δυνάμεων—των ιμπεριαλιστών.</p> <p>Η μαζική μετατόπιση των πληθυσμών οδηγεί στην διάλυση των τοπικών κοινοτήτων στις χώρες εκείνες. Αλλά τελικά υπονομεύει και την κοινωνική συνοχή στις χώρες υποδοχής. Όχι αναγκαστικά λόγω κάποιου σκοτεινού σχεδίου, αλλά από την ίδια την πραγματικότητα της εκ των άνω «διαφορετικότητας».</p> <h3>Οι επισφαλείς συνθήκες ευνοούν τον ιμπεριαλισμό</h3> <p>Δες το απλά και κατανοητά: έρχονται πολλοί μετανάστες στο χωριό, άρα ξαφνικά υπάρχει υπέρμετρα αυξημένη ζήτηση για κατοικίες. Ανεβαίνουν λοιπόν τα ενοίκια. Οι μετανάστες θέλουν εργασία χωρίς πολλές απαιτήσεις, έτσι πέφτουν τα μεροκάματα και μπαίνουν εκπτώσεις σε εργασιακά δικαιώματα. Τώρα εσύ ο χωριάτης δεν βρίσκεις δουλειά στον τόπο σου και αναγκάζεσαι να πας στην πόλη να γίνεις ιδιωτικός υπάλληλος μακριά από την κοινότητα σου. Αλλά κι εκεί βρίσκεις επισφαλείς συνθήκες. Εργασία με μερική απασχόληση, απλήρωτες υπερωρίες, ενοίκια «φόνος», και το κράτος έτοιμο να σε τιμωρήσει αν δεν πληρώσεις τα χίλια έξοδα που σου ζητάει συνεχώς.</p> <p>Η αστικοποίηση με την σειρά της οδηγεί στην φτωχοποίηση της υπαίθρου, την αποδόμηση της αγροτικής κοινωνίας, την εξασθένηση του αισθήματος τοπικιστικής αλληλεγγύης (άρα του κοινοτισμού). Η καλλιεργήσιμη γη χάνει την αξία της για τους ανθρώπους: οι νέοι δεν έχουν κίνητρο να ασχοληθούν.</p> <p>Παράλληλα σου λέει δε συμφέρει να καλλιεργείς το οτιδήποτε αφού το εισάγει ο βιομήχανος στο 1/10 της τιμής που είναι βιώσιμη για σένα. Ενώ είπαμε πως ο βιομήχανος ή μεγαλογαιοκτήμονας μισθώνει μετανάστες για να μπορεί να κάνει αυτού του είδος τον ανταγωνισμό. Παρατάς την γη σου λοιπόν. Πέφτει η τιμή της. Κι αφού γίνουν όλα αυτά θα έρθει στο χωριό κάποιος επίδοξος φεουδάρχης, κάποια εταιρία ντεβέλοπερ, και τελικά ξένα συμφέροντα, πάντοτε με τις τράπεζες από πίσω, να αγοράσουν τα πάντα σε τιμή ευκαιρίας.</p> <p>Όταν λοιπόν επιστρέψεις εσύ ή τα παιδιά σου πίσω στον τόπο σου θα αναγκαστείς να ζήσεις σαν υπήκοος στο τσιφλίκι που στήθηκε όσο εσύ έλειπες ή έκανες πως δεν έβλεπες.</p> <p>Τα ίδια γίνονται και στις χώρες προέλευσης των μεταναστών. Οι εκεί φεουδάρχες και οι πολυεθνικές που είναι από πίσω τους ιδιωτικοποιούν τα πάντα στο πέρασμα τους.</p> <h3>Η άντληση εγκεφάλων είναι ιμπεριαλισμός</h3> <p>Βέβαια η μετατόπιση λαών έχει και άλλη διάσταση: την λεγόμενη «άντληση εγκεφάλων». Οι πιο ικανοί διακρίνονται στις χώρες υποδοχής κι έτσι βοηθούν τα μεγάλα συμφέροντα να γίνουν μεγαλύτερα.</p> <p>Ένεκα της κρίσης οι πλέον διακεκριμένοι συμπολίτες μας αναγκάστηκαν να μεταναστεύουν στις χώρες της Δυτική Ευρώπης για να βρουν καλύτερες ευκαιρίες, διότι εδώ πέρα μας κατέστησαν αποικία. Όσοι μένουν πίσω είναι καταδικασμένοι στην εξαθλίωση. Καρπώνονται δηλαδή οι πλούσιες χώρες τις μεγάλες επενδύσεις που έκανε η κοινωνία μας ώστε αυτοί οι συνάνθρωποι μας να αναπτύξουν τα ταλέντα και την ευφυΐα τους. Εμείς όμως χάσαμε όλο αυτό το ανθρώπινο κεφάλαιο. Συνεπώς το χάσμα μεταξύ της χώρας μας και των αποικιοκρατών ολοένα και διευρύνεται, κι έτσι διαιωνίζεται το πρόβλημα του ιμπεριαλισμού εις βάρος μας.</p> <p>Η άντληση εγκεφάλων είναι ανάλογη της εξάντλησης φυσικών πόρων. Ποτέ δεν μένει τίποτα στην χώρα καταγωγής ώστε να μπορέσει να αναπτύξει τις υποδομές και τους θεσμούς της. Κερδίζει μόνο η ελίτ που δημιουργεί ή εκμεταλλεύεται τις περιστάσεις. Δες, παράδειγμα, την δομική φτώχεια, την δύνη χρέους, πολέμου, πείνας, που επικρατεί στην Αφρική.</p> <p>Και πάλι να χρησιμοποιήσω μια πιο προσιτή περίπτωση, αυτή τη φορά από τον χώρο του ποδοσφαίρου: μελέτα τους παιχταράδες στην εθνική Γαλλίας που κέρδισε το τελευταίο μουντιάλ. Ο Πογκμπά έχει καταγωγή από την Γουινέα. Ο Ουμτιτί από το Καμερούν. Ο Εμπαπέ έχει γονείς από το Καμερούν και την Αλγερία. Ο Καντέ από το Μάλι. Ο Ματουιντί έχει γονείς από την Αγκόλα και το Κονγκό. Ο Ντεμπελέ είναι από την Σενεγάλη. Αυτές δεν είναι εξαιρέσεις αλλά ο κανόνας.</p> <p>Δεν υπάρχει κανένα πρόβλημα καθ’αυτό που οι άνθρωποι αυτοί παίζουν ποδόσφαιρο με τα χρώματα της Γαλλίας. Απλά βλέπουμε πως στην πράξη η άντληση ταλέντων στερεί από την Αφρική τους καλύτερους της αθλητές και, κατά συνέπεια, δίνει όλα τα κέρδη στην αποικιοκρατική δύναμη.</p> <h2>Τα ανοιχτά σύνορα είναι ιμπεριαλισμός</h2> <p>Αυτοί που επωφελούνται τα μέγιστα από την μαζική μετανάστευση είναι οι πλατφορμάρχες που διατηρούν οικονομικές δραστηριότητες ανά την υφήλιο, καθώς και οι πολιτικές δυνάμεις που τους υποστηρίζουν. Οι πετρελαϊκές είναι, παράδειγμα, προέκταση της Αμερικανικής/Βρετανικής/Γαλλικής εξωτερικής πολιτικής.</p> <p>Θεσμοί όπως το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο άγονται από Αμερικανικά συμφέροντα και εξυπηρετούν τους ίδιους στόχους του ιμπεριαλισμού. Και τι να πει κανείς για να Ηνωμένα Έθνη, αυτή την σκληρωτική γραφειοκρατεία, όπου κανένα από τα πέντε μόνιμα μέλη του Συμβουλίου Ασφαλείας που διατηρεί δικαίωμα αρνησικυρίας (βέτο) δεν είναι δημοκρατικό ούτε κατά προσέγγιση (ΗΠΑ, Βρετανία, Γαλλία, Ρωσία, Κίνα). Κοιμήσου ήσυχος και θα κανονίσει όλα τα δίκαια αυτή η «διεθνής κοινότητα» (δες και την ανάλυση μου για <a href="https://protesilaos.com/greek/2019-09-08-populism-shadow-play/">Το θέατρο σκιών του «λαϊκισμού»</a>)…</p> <p>Η μετατόπιση λαών φέρνει την επισφάλεια στην ζωή των ανθρώπων. Σπάει τις εργασιακές ενώσεις, αποδυναμώνει την διαπραγματευτική ισχύ του εργατικού δυναμικού. Παράλληλα σπρώχνει το κόστος διαβίωσης προς τα πάνω, ενώ η αγοραστική δύναμη συμπιέζεται ένεκα του παγώματος ή πτώσης των πραγματικών μισθών. Η αγροτιά ωθείται στην εξαθλίωση και η γη συσσωρεύεται στα χέρια των ολίγων. Κυριεύουν τα μεγάλα συμφέροντα και η πλουτοκρατία παίρνει διεθνής διαστάσεις δια της διασύνδεσης των τοπικών κατεστημένων.</p> <p>Στο μεταξύ χώρες όπως η Γαλλία και το Βέλγιο μας δείχνουν τι σημαίνουν οι μετατοπίσεις ολόκληρων λαών σε βάθος χρόνου: την δημιουργία παράλληλων κοινωνικών δομών δίπλα από τις δικές μας, ήτοι γκέτο, όπου εκκολάπτονται φανατισμοί τύπου τζιχάντ. Κι έτσι προκύπτει η μαγιά που συντηρεί τον κύκλο ζωής του ρατσισμού/ιμπεριαλισμού, καθώς τώρα οι φερόμενοι ως ειρηνοποιοί πρέπει να πάνε να ρίξουν βόμβες κατά τις «τρομοκρατίας» στα μέρη που ήδη εκμεταλλεύονταν (Μέση Ανατολή, Αφρική…).</p> <p>Οι πολιτικές ανοικτών συνόρων εξορθολογικεύονται ως ανθρωπισμός και «αγάπη», αλλά στην πραγματικότητα βοηθούν στην προώθηση των νεοφιλελεύθερων σχεδίων. Και ο νεοφιλελευθερισμός δεν είναι τίποτε άλλο παρά το επιστημονικοφανές προσωπείο του ιμπεριαλισμού της Δύσης (δες επίσης την ανάλυση μου πως <a href="https://protesilaos.com/greek/2019-04-23-new-right-far-right/">Η ακραία δεξιά είναι η νέα δεξιά</a>).</p> <h2>Όχι στον ιμπεριαλισμό</h2> <p>Κρίνω πως η παλαιά αριστερά έχει τυφλωθεί από την ίδια της την εμμονή στην θέση πως είμαστε όλοι άνθρωποι. Έχει ξεχάσει πλέον τα μεγάλα θέματα κι ασχολείται μονάχα με συνθήματα και πολιτικές ταυτοτήτων που δεν μπορούν ποτέ να αλλάξουν τους συσχετισμούς στην κατανομή της ισχύος στην κοινωνία.</p> <p>Ναι είμαστε όλοι άνθρωποι! Η φύση μας είναι κοινή παρά τις διαφορές στην εμφάνιση και τον πολιτισμό. Αλλά αυτό δεν αρκεί ώστε να ενταχθούμε όλοι στο πρόγραμμα του κατεστημένου. Διότι είπαμε πως η μετατόπιση πληθυσμών έχει πολλές αρνητικές προεκτάσεις. Το γεγονός της κοινής μας φύσης δεν είναι επαρκές στοιχείο για να κλείσουμε τα μάτια στην ξεδιάντροπη διαστροφή των αξιών που διεξάγει συστηματικά η καθεστηκυία τάξη.</p> <p>Οι άνθρωποι της Μέσης Ανατολής έχουν καθήκον προς τους εαυτούς τους και τους απογόνους τους να μείνουν να αντισταθούν στον ιμπεριαλισμό εις βάρος τους. Οι Έλληνες να ετοιμάσουν επανάσταση ενάντια στην ξενοκίνητη τυραννία που έχει καταστήσει την χώρα δορυφόρο του ιμπεριαλισμού της ΕΕ (άρα των Γαλλό-Γερμανών). Οι λαοί της Αφρικής να πάρουν τον πλούτο της γης τους στα χέρια τους αντί να τον εκμεταλλεύονται οι διάφοροι «ειρηνοποιοί» ή «επενδυτές». Οι Γάλλοι και οι Γερμανοί να αφήσουν τα παραμύθια για τους PIGS ή οποιαδήποτε άλλη ρατσιστική θεωρία έχουν αυτή την εποχή και να δουν πως θα ξεφορτωθούν τους αφέντες τους που βασανίζουν αυτούς και την υπόλοιπη ανθρωπότητα.</p> <p>Είναι τελικά θέμα ευθύνης και προσήλωσης στον σκοπό της εκ βάθρων αναθέσμισης που επιτάσσει μια νέα αριστερή θεώρηση των πραγμάτων: δεν μπορείς να παπαγαλίζεις το αφήγημα των νεοφιλελεύθερων και να μιλάς για αγάπη τη στιγμή που ο ίδιος ο ιμπεριαλισμός στηρίζεται πάνω στον ξεριζωμό των λαών. Μάθε να βλέπεις το δάσος κι όχι το δέντρο. Μάθε να μην μένεις σε κενά συνθήματα.</p> <p>Εναντιωνόμαστε στην μαζική μετανάστευση διότι είναι εις βάρος του τόπου του δικού μας, αλλά κι αυτού των μεταναστών, ενώ εξυπηρετεί τα συμφέροντα της ντόπιας και ξένης ολιγαρχίας. Ποτέ τα πολιτικά φαινόμενα δεν είναι απλά θέμα αγάπης ή μίσους. Αυτά είναι για τους ρομαντικούς, τους αμαθείς, ή τους εγκάθετους. Η πραγματικότητα είναι αυτή που οδηγεί την σκέψη μας: το δίλημμα είναι ολική σύγκρουση με το κατεστημένο ή «αγάπη» και υποδούλωση.</p> Protesilaos Stavrou Ανάλυση της διασύνδεσης του ρατσισμού με τον ιμπεριαλισμό και κατανόηση των σχετικών φαινομένων. Γιατί «Νέα Αριστερά» 2019-09-17T00:00:00+00:00 2019-09-17T00:00:00+00:00 https://protesilaos.com/greek/why-new-left <p>Η ανάλυση αυτή απαντά στο ερώτημα «γιατί <a href="https://neaaristera.com/">Πρωτοβουλία Νέας Αριστεράς</a>», ενώ θέτει τον στόχο για επαναφορά του επαναστατικού αιτήματος.</p> <hr /> <h2>Η πρακτική χρήση των όρων</h2> <p>Ας αρχίσουμε με λίγα λόγια για τους όρους «δεξιά» και «αριστερά». Δεν αποτυπώνουν ούτε κάποια αντικειμενική αλήθεια ούτε διαχρονικές σταθερές. Υπάρχουν εξειδικευμένες έννοιες για την κατηγοριοποίηση του κάθε πολιτικού κινήματος ή των διαφόρων ιδεών.</p> <p>Το δίπολο «δεξιά» ή «αριστερά» το χρησιμοποιούμε απλά για να έχουμε μια <em>πολύ γενική</em> εικόνα του που κινούνται τα διάφορα πολιτικά σύνολα και πως κρίνουν την ιδεολογία τους σε σχέση με άλλους. Ποτέ όμως δεν κάνουμε το λάθος να θεωρούμε τους όρους αυτούς πάγια σχήματα που δεν τυγχάνουν καμίας ερμηνείας, αξιολόγησης, διαφοροποίησης.</p> <p>Δεν βασιζόμαστε στους όρους αυτούς για να περάσουμε τις ιδέες μας. Δεν μπαίνουμε στην λογική του δόγματος και της ημιμάθειας του τύπου «είσαι δεξιός, άρα αυτό», «είσαι αριστερός, άρα εκείνο»… Τουναντίον καταγράφουμε αυτά που μας διαχωρίζουν από όλους τους άλλους, καλλιεργούμε την κοσμοθεωρία μας, και αναπτύσσουμε προτασιακό λόγο.</p> <p>Σημείο αναφοράς μας είναι μόνο το περιεχόμενο των θέσεων μας. Το «αριστερά» το έχουμε για να δίνουμε στίγμα σε όσους δεν μας γνωρίζουν ακόμα, αλλά και για να διαχωρίζουμε την θέση μας από τους αριστερούς του κατεστημένου που ονομάζουμε «παλαιά αριστερά» (περισσότερα παρακάτω).</p> <h2>Δεξιά και αριστερά σε σχέση με παλαιά και νέα τάξη</h2> <p>Οι όροι «δεξιά» και «αριστερά» μας έρχονται από την εποχή της Γαλλικής Επανάστασης, συγκεκριμένα την Γαλλική Εθνοσυνέλευση. Η Γαλλία βρισκόταν σε οικονομική κρίση. Η κατάσταση ήταν έκρυθμη. Στα πλαίσια της συνέλευσης διεφάνη πως οι συμμετέχοντες διαφωνούσαν σε κεντρικά θέματα για την δομή του κράτους. Αυτοί που ήταν υπέρ του βασιλιά και της παλαιάς τάξης κάθονταν στα δεξιά του προέδρου της συνέλευσης. Ενώ τα πιο επαναστατικά στοιχεία, αυτοί που ήθελαν την νέα τάξη, πήγαν στα αριστερά.</p> <p>Βέβαια οι όροι είναι σχετικοί. Στην αρχή κινήματα όπως αυτό του φιλελευθερισμού θα τοποθετούνταν ξεκάθαρα στα αριστερά, διότι οι αξίες της ελεύθερης αγοράς είναι αντίθετες προς οικονομικά μοντέλα σαν αυτά του μερκαντιλισμού ή του Κολμπερτισμού<sup id="fnref:Colbertism" role="doc-noteref"><a href="#fn:Colbertism" class="footnote">1</a></sup> που ίσχυαν τότε.</p> <p>Τώρα τι εννοούμε με τους όρους «παλαιά» και «νέα» τάξη:</p> <ul> <li>Η παλαιά τάξη (Ancien Régime) ήταν το καθεστώς των τριών κοινωνικών τάξεων που επικρατούσε στην Γαλλία, αλλά κι αλλού στην Ευρώπη. Η τάξη των ευγενών που βρισκόταν στην εξουσία. Η τάξη του κλήρου που ουσιαστικά συμμετείχε στην εξουσία δια της προνομιακής της μεταχείρισης από το κράτος. Και η τάξη των κοινών θνητών που αποτελούσε την συντριπτική πλειοψηφία του λαού.</li> <li>Η νέα τάξη δεν αναφέρεται σε κάποιο συγκεκριμένο σύστημα, διότι η ιστορία εξετάζει μόνο γεγονότα, όχι πιθανότητες. Γενική κατεύθυνση ήταν η κατάλυση της φεουδαρχίας, ήτοι η αλλαγή των συσχετισμών ώστε και οι κοινοί θνητοί να έχουν δικαίωμα συμμετοχής στην διακυβέρνηση του τόπου.</li> </ul> <p>Κρίνοντας εκ του αποτελέσματος, η Γαλλική Επανάσταση βασικά αντικατέστησε την αριστοκρατία με τους πλούσιους αστούς. Οι παπάδες διατηρούν τα προνόμια, αλλά επειδή οι άνθρωποι δεν είναι το ίδιο θρήσκοι με τότε τον ρόλο του απολογητή του κατεστημένου τον αναλαμβάνει η επιστημονικοφανής ιντελιγκέντσια—ο επιστημονισμός είναι η πνευματική ασπίδα της καθεστηκυίας τάξης (αλλά και οι εδραιωμένες θρησκείες καλά την έχουν). Ενώ στον λαό δίνεται η <em>εντύπωση</em> της συμμετοχικής διακυβέρνησης μέσα από το ελεγχόμενο σύστημα αντιπροσώπευσης που γνωρίζουμε—που καπηλεύεται τον όρο «δημοκρατία» ενώ πρόκειται για ολιγαρχία.</p> <p>Δεν υπάρχουν ευγενείς με την παλιά έννοια, αλλά οι αναδυόμενοι πλατφορμάρχες έχουν ακριβώς τα ίδια βασικά χαρακτηριστικά (δες και την ανάλυση μου <a href="https://protesilaos.com/greek/2019-03-08-gigantism/">Περί Γιγαντισμού</a>):</p> <ol> <li><strong>έλεγχος των πόρων</strong> και των βασικών προαπαιτούμενων για εισδοχή στον εκάστοτε τομέα παραγωγής όπως γη, πνευματική ιδιοκτησία (πατέντες), {μόνο,ολιγό}-πώλια που θεσπίζει το κράτος, κτλ.,</li> <li><strong>κληρονομικό δίκαιο</strong> διότι η ιδιοκτησία παραμένει πάντα στον έλεγχο της οικογένειας τους, ενώ τυγχάνει ουσιαστικά μηδενικής φορολόγησης είτε μέσω φοροαπαλλαγών είτε με εφαρμογή σύνθετων σχεδίων διακίνησης κεφαλαίου δια των offshore εταιριών,</li> <li><strong>άμεση επαφή με την κεντρική διοίκηση</strong> καθώς χρηματοδοτούν πολιτικές δυνάμεις που υπερασπίζονται τα συμφέροντα τους, ενώ στα χέρια τους διατηρούν και τον έλεγχο των μέσων μαζικής ενημέρωσης,</li> <li><strong>ταξική συνείδηση</strong> που διαφαίνεται στις σχέσεις που έχουν μεταξύ τους, αλλά και την κοινή αντίληψη που καλλιεργούν σε διοργανώσεις σαν αυτές στην λίμνη Κόμο της Ιταλίας ή στο Ντάβος της Ελβετίας.</li> </ol> <p>Έχουν αλλάξει μόνο τα ονόματα και οι τύποι. Ας πούμε, ο Μπερνάρ Αρνό (Bernard Arnault) δεν έχει κάποιο επίσημο αξίωμα λόρδου στην Γαλλία, ωστόσο χαίρει όλων των προαναφερομένων (ο Αρνό είναι, μεταξύ άλλων, μεγαλομέτοχος του ομίλου LVMH που ελέγχει πολλούς από τους σημαντικότερους οίκους στον χώρο του ρουχισμού, των κοσμημάτων, του κρασιού, και άλλα).</p> <p>Το βασίλειο πλέον ονομάζεται έθνος-κράτος. Η κυριαρχία δεν πηγάζει πια από το στέμμα ή/και τον θεό αλλά κάποιο νεφελώδες «έθνος» (δες την ανάλυση μου <a href="https://protesilaos.com/greek/2019-06-03-secularised-theology-statecraft/">Ενάντια στην εκκοσμικευμένη θεολογία της κυβερνητικής</a> κι όλα τα κείμενα που σχετίζονται με αυτή). Οι αποικίες υπάρχουν απλά για την προστασία του «εθνικού συμφέροντος» ή της πατρίδας, κι όχι του ιμπεριαλισμού. Η αντιπροσωπευτική δημοκρατία μόνο αντιπροσωπευτική δεν είναι, ήδη από τον τρόπο που μετρά τους ψήφους, καθώς δεν έχει βαρύτητα η αποχή ή η λευκή ψήφος, αλλά ούτε εφαρμόζεται η απλή αναλογική σε όλα τα επίπεδα. Και τα σχετικά.</p> <p>Συνεπώς, τελικός νικητής της Γαλλικής Επανάστασης ήταν ο συντηρητισμός. Η τάξη που επέβαλλε είναι η Ancien Régime με κάποιες επικαιροποιήσεις που δεν αναιρούν την δομή του συστήματος. Νέα πρόσωπα, νέο περιτύλιγμα, ίδια τυραννία. Ή αν θέλετε, η νέα τάξη δεν είναι παρά ο εκσυγχρονισμός της παλαιάς.</p> <p>Θα ήταν όμως λάθος να πούμε πως κέρδισε η δεξιά γενικώς και αορίστως. Διότι αναγνωρίζουμε πως οι όροι είναι σχετικοί. Παράδειγμα δεν επικράτησαν οι βασιλικοί, αλλά οι καπιταλιστές. Οι παλιοί φεουδάρχες αντικαταστάθηκαν από τραπεζίτες, βιομηχάνους, και λοιπούς «επενδυτές».</p> <p>Παρομοίως, θα ήταν πλάνη να ισχυριστούμε πως συλλήβδην η αριστερά εναντιώθηκε στην διαδικασία επικαιροποίησης της Ancien Régime. Κάποιοι εξ αυτών απλά ζητούσαν αποσπασματικές μεταρρυθμίσεις, τις οποίες κέρδισαν. Άλλοι ήθελαν εκ βάθρων αναθέσμιση κι απλά περιθωριοποιήθηκαν.</p> <h2>Η αποστείρωση της επαναστατικής αριστεράς</h2> <p>Η αλήθεια είναι πως οι επαναστάσεις ρομαντικοποιούνται και εξιδανικεύονται, τόσο οι παλιές όσο και οι νέες (π.χ. η «Αραβική Άνοιξη»). Στην πράξη, αυτοί που όντως ήθελαν ριζική αλλαγή θεσμών ήταν πολύ λίγοι. Οι πλείστοι ήταν ικανοποιημένοι με επιμέρους τροποποιήσεις στην λειτουργία των υφισταμένων μηχανισμών.</p> <p>Ας πούμε για χάρη του λόγου πως το κυρίως ρεύμα της αριστεράς ήταν επαναστατικό και πως μόνο κάποιοι κρυπτό-κεντρώοι ήταν ικανοποιημένοι με την ιδέα της βελτίωσης του κατεστημένου. Ακόμα κι έτσι είναι ξεκάθαρο πως στην εξέλιξη της ιστορίας, το κυρίως ρεύμα της αριστεράς μετατράπηκε από επαναστατικό σε κομφορμιστικό. Συμβιβάστηκε με την δομή του συστήματος, συγκεντρώνοντας την ενέργεια του στο πως θα περιορίσει τις αρνητικές συνέπειες του καπιταλισμού. Ο αριστερός από επαναστάτης έγινε μεταρρυθμιστής. Από απόλυτος κατέστη προοδευτικός. Πλέον μόνο κάποια εξωκοινοβουλευτικά στοιχεία διατηρούν το επαναστατικό πνεύμα ζωντανό.</p> <p>Η αποστείρωση έγινε σταδιακά έχοντας ως απαρχή της την διαπίστωση από πλευράς εξουσίας πως η παροχή δικαιωμάτων δεν συνιστά αλλαγή των συσχετισμών. Δίνει, παράδειγμα, δικαίωμα στην ελευθερία της έκφρασης αλλά οι πλατφόρμες όπου θα μπορούσε κάνεις να απευθυνθεί στο ευρύ κοινό ελέγχονται από την ολιγαρχία (δες <a href="https://protesilaos.com/greek/2019-09-08-populism-shadow-play/">Το θέατρο σκιών του «λαϊκισμού»</a>). Σου λέει πως όλοι έχουμε ίσο δικαίωμα στην ιδιοκτησία: εσύ πληρώνεις φόρους, άρα δίνεις αυτά που κρατάς στην βιαιότητα ενός κρατικού μηχανισμού που δεν ελέγχεις, ενώ ο πλούσιος στήνει offshore και τραπεζικούς λογαριασμούς στην Ελβετία. Πάρε κόσμε δικαιώματα!</p> <p>Η ολιγαρχία δε χρειάζεται να σε πατάει στο λαιμό συνεχώς για να επιβάλει την θέληση της. Προτιμά να σου δίνει ελπίδα πως μπορείς κι εσύ να προκόψεις, αρκεί να το θες πραγματικά και να εργάζεσαι μέρα-νύχτα για αυτό. Στο παρελθόν ήταν τα παραμύθια στυλ Σταχτοπούτας που θα την πάρει ο πρίγκιπας από τους αγρούς στα παλάτια. Τώρα το αφήγημα κινείται στα πλαίσια του «Αμερικάνικου ονείρου». Έτσι δε θα απεργάζεσαι την εξόντωση της ολιγαρχίας, αλλά θα σκέφτεσαι πως θα μπεις κι εσύ ή το παιδί σου στο κύκλωμα των ευαρεστημένων.</p> <p>Οι αριστεροί πίστεψαν πως θα μπορούσαν να φέρουν τον σοσιαλισμό μέσα από σταδιακές αλλαγές. Μπήκαν λοιπόν στην λογική του γιγαντισμού, στην επιβολή του συγκεντρωτισμού της ισχύος και της εδραίωσης της ιεραρχίας τους, που τελικά τους έκανε κρατιστές του χειρίστου είδους. Η σοσιαλδημοκρατία ευνοεί τα ολιγοπώλια, τους ημικρατικούς οργανισμούς, τις στενές σχέσεις με λίγες εταιρίες, διότι διευκολύνουν το έργο της γραφειοκρατίας. Όσο για τα κομμουνιστικά καθεστώτα, δες την ελίτ της Σοβιετικής Ένωσης ή τους δισεκατομμυριούχους που προκύπτουν «ξαφνικά» στην Κίνα… Τα ίδια παραμύθια.</p> <p>Εμπεδώθηκε και στην αριστερά, δια του γιγαντισμού, η ύβρις πως ο κρατικός μηχανισμός κατέχει ουσιαστικά το αλάθητο και πως όλα μπορεί να τα κανονίσει ο κεντρικός σχεδιασμός. Αρκεί ο λαός να εμπιστευθεί τους καριερίστες πολιτικούς, τους κομματικούς μηχανισμούς, τα ελεγχόμενα συνδικάτα, τους εγκάθετους ακτιβιστές των ΜΚΟ, τους ειδήμονες των υπουργείων. Κι ενώ υπάρχουν μεγάλες διαφορές μεταξύ των κινημάτων της ευρύτερης αριστεράς—πρασίνων, σοσιαλδημοκρατών, κομμουνιστών—η βασική πεποίθηση του αλάθητου της ιεραρχίας τους ενώνει.</p> <p>Η ουσία λοιπόν είναι πως βρισκόμαστε σε μία φάση της ιστορίας όπου δεν αναπτύσσονται μεγάλα επαναστατικά κινήματα. Κάτι που υπήρχε ως ένα βαθμό τους προηγούμενους δύο αιώνες. Έχει επικρατήσει ο κομφορμισμός.</p> <h2>Γιατί όχι «επαναστατική» αριστερά;</h2> <p>Με τον όρο «νέα αριστερά» θέλουμε να αποδώσουμε ήδη σε επίπεδο γενικών χαρακτηρισμών την εναντίωση μας στον εκφυλισμό του επαναστατικού πνεύματος. Εμείς θέλουμε αλλαγή θεσμών από την ρίζα ως τις άκρες. Η «παλαιά αριστερά» έχει μόνο μεταρρυθμίσεις, παροχές, και κουτόχορτο. Η διαφορά μας έγκειται ουσιαστικά στο ζήτημα της επανάστασης. Εμείς προτάσσουμε τον κοινοτισμό και τοπικισμό, ενώ αυτοί μας φέρνουν τον γιγαντισμό. Από εκεί προκύπτουν πολλά δευτερογενή που δεν είναι της παρούσης.</p> <p>Τίθεται λοιπόν το εύλογο ερώτημα γιατί να μην αυτοπροσδιοριστούμε ως «επαναστατική αριστερά». <em>Δεν θα ήταν πιο ξεκάθαρος ο σκοπός μας;</em> Το πρόβλημα είναι πως έτσι θα γινόμασταν δογματικοί, ενώ θα σφετεριζόμασταν έναν όρο που δεν ανήκει αποκλειστικά σε εμάς. Άλλωστε ανέφερα ήδη πως οι επαναστάσεις εξιδανικεύονται και πως τελικά ούτε αυτή η λέξη λέει κάτι από μόνη της: «επαναστάτες» ήταν κι αυτοί της Μουσουλμανικής Αδελφότητας που εναντιώθηκαν στον Χόσνι Μουμπάρακ, ενώ είναι φανατικοί μουσουλμάνοι κατά τα άλλα.</p> <p>Προτιμούμε να είμαστε μετριοπαθής. Η πρωτοβουλία μας είναι μια κίνηση για ανανέωση και διεύρυνση των αριστερών πολιτικών. Δεν τα λύσαμε όλα τα προβλήματα, ούτε είμαστε οι εκλεκτοί. Θέλουμε να αρχίσουμε μια συζήτηση από όπου πρέπει να προκύψει ένα ευρύτερο κίνημα. Δεν λέμε πως είμαστε εμείς το κίνημα, διότι θα ήταν ψέματα. Τα κινήματα είναι μαζικά, όχι αρθρογράφοι στις προσωπικές τους ιστοσελίδες. Ξεκινούμε από εδώ και βλέπουμε.</p> <p>Βασικός σκοπός της επανάστασης που επιζητούμε είναι η κυριαρχία να περάσει στα χέρια των πολλών. Με λίγα λόγια, στοχεύουμε στα εξής:</p> <ul> <li>η καλλιεργήσιμη γη να ανήκει στους κατ’επάγγελμα αγρότες όχι τους επίδοξους μεγαλογαιοκτήμονες/φεουδάρχες,</li> <li>οι κοινότητες να αυτοπροσδιορίζονται κι όχι να είναι πρατήρια της κεντρικής διοίκησης,</li> <li>ο λαός να διατηρεί τις δικές του πολιτοφυλακές ανά κοινότητα ώστε να αστυνομεύει τον τόπο του πιο αποτελεσματικά αλλά και να προστατεύεται από την αρπακτικότητα της γραφειοκρατίας,</li> <li>τα ολιγοπώλια να σπάσουν και οι πλατφόρμες τις ολιγαρχίας να γκρεμιστούν.</li> </ul> <p>Εμπνεόμαστε από τις πόλεις-κράτη της αρχαιότητας. Βρίσκουμε τα θετικά στον εμπράγματο κοινοτισμό και τοπικισμό της Σπάρτης, αναγνωρίζουμε τις αξίες που εφαρμόστηκαν κατά περιόδους στην Αθηναίων πολιτεία, ενώ απορρίπτουμε γιγαντισμούς τύπου Αλέξανδρου.</p> <p>Ας θίξουμε όμως και το άλλο θέμα που προκύπτει: αφού οι όροι είναι ασαφής, <em>γιατί επιλέγουμε την αριστερά κι όχι την δεξιά;</em> Ο λόγος είναι πως παρά τις ασάφειες, όλοι έχουμε μια ιδέα του εκάστοτε «χώρου». Πάντοτε η δεξιά προσέλκυε τους συντηρητικούς των διαφόρων τάσεων. Κρίνω πως δεν έχουμε κανένα κοινό με βασιλικούς, χουντικούς, βυζαντινοτέτοιους, μπάτσους και φουσκωτούς, κτλ. Και όχι, δεν μας ενώνει κανένας αντικομμουνισμός ή οποιαδήποτε άλλη <em>αρνητικώς προσδιορισμένη</em> συσπείρωση απέναντι στον εκάστοτε μπαμπούλα.</p> <p>Επίσης είναι μάταιη κάθε προσπάθεια για οικειοποίηση της δεξιάς του τύπου «λαϊκή δεξιά», διότι θα σου βγάλει η μεγάλη παράταξη έναν τύπο σαν τον Ντόναλντ Τραμπ που τάχα εκφράζει τον απλό λαό, ή τον Εμανουέλ Μακρόν που δήθεν σπάει το κατεστημένο των κομμάτων, κι εσύ πλέον θα είσαι εκτός τόπου και χρόνου.</p> <p>Επαναλαμβάνω πως δεν βασιζόμαστε στον όρο «αριστερά». Έχουμε πλήρη συνείδηση πως μόνο η ανάπτυξη της ιδεολογίας και των προτάσεων που συνεπάγονται μπορεί να αποδώσει τον χαρακτήρα του πολιτικού μας προσανατολισμού. Χρησιμοποιούμε το «αριστερά» μονάχα για πρακτικούς λόγους.</p> <h2>Τέλος στις ατέρμονες συζητήσεις</h2> <p>Τελικά υπάρχει και μια άλλη διάσταση στο θέμα. Τα μεγέθη που εξετάζουμε έχουν πάντοτε μια δόση σχετικότητας και υποκειμενικότητας. Δεν πρόκειται ποτέ να καταλήξουμε σε οικουμενικό ορισμό του τι είναι και δεν είναι αριστερά, δεξιά, επανάσταση…</p> <p>Κρίνω πως η εμμονή στους χαρακτηρισμούς είναι αντιπαραγωγική. Αν εσύ έχεις πρόβλημα με το όνομα και δεν μπορείς να το ξεπεράσεις με τίποτα, τότε λυπούμαστε για την κατάσταση σου. Αλλά δεν θα μπούμε σε θεολογικές συζητήσεις για το τι είναι και δεν είναι η ορθότερη σήμανση για την πρωτοβουλία μας.</p> <p>Η αλήθεια είναι πως κανένα όνομα δεν είναι τέλειο. Πάντα θα υπάρχει κάτι που του διαφεύγει. Δώσαμε έναν τίτλο απλό, χωρίς πολλές φανφάρες. Γράφουμε συνέχεια—πολλές φορές κείμενα χιλιάδων λέξεων το καθένα—ώστε να είμαστε ξεκάθαροι για τις πεποιθήσεις μας. Προχωράμε.</p> <p>Εγώ δέχομαι την όποια κριτική επί του περιεχομένου: παραγωγική συζήτηση που θα καταλήξει σε βελτίωση των θέσεων μας. Δεν σέβομαι όμως καμία εισήγηση που μένει μόνο στους τύπους. <em>Διάβασες τις αναλύσεις που βρίσκεις σε αυτό τον ιστότοπο και το μόνο που έχεις να πεις είναι πως δε σου άρεσε η ετικέτα;</em> Τότε δεν έχουμε τίποτα άλλο να πούμε. Άντε γεια!</p> <div class="footnotes" role="doc-endnotes"> <ol> <li id="fn:Colbertism" role="doc-endnote"> <p>Ο «Κολμπερτισμός» παίρνει το όνομα του από τον υπουργό του Λουδοβίκου ΙΔ’ Ζαν Μπαπτίστ Κολμπέρ (Jean-Baptiste Colbert). <a href="#fnref:Colbertism" class="reversefootnote" role="doc-backlink">[^]</a></p> </li> </ol> </div> Protesilaos Stavrou Ανάλυση της έλλειψης επαναστατικού πνεύματος στην αριστερά κι εξήγηση του γιατί μια νέα αριστερά είναι ιστορική αναγκαιότητα. Το θέατρο σκιών του «λαϊκισμού» 2019-09-08T00:00:00+00:00 2019-09-08T00:00:00+00:00 https://protesilaos.com/greek/populism-shadow-play <p>Το κείμενο αυτό είναι μετάφραση του δοκιμιού μου <a href="https://protesilaos.com/politics/2019-08-29-populism-shadow-play">The shadow play of “populism”</a>, που δημοσιεύτηκε στις 2019-08-29 στην ιστοσελίδα μου.</p> <hr /> <p>Άκουσα το podcast (ηχογραφημένη εκπομπή) του Project Syndicate με τίτλο <a href="https://www.project-syndicate.org/podcasts/understanding-economic-populism">Understanding Economic Populism</a> («Κατανοώντας τον Οικονομικό Λαϊκισμό»). Ο τίτλος του είναι παραπλανητικός καθώς δεν προσφέρει καμία ευκρινέστερη κατανόηση του αντικειμένου. Η συζήτηση αναλώνεται στο τεχνητό δίπολο μεταξύ φιλελευθερισμού και λαϊκισμού, όπου ο πρώτος είναι ο δρόμος της σύνεσης και του πολιτικού σχεδιασμού με γνώμονα τις μακροπρόθεσμες προεκτάσεις της πολιτικής, ενώ ο δεύτερος αντιπροσωπεύει τον καιροσκοπισμό με μέτρα που απλά εκμεταλλεύονται τις φοβίες των ανθρώπων.</p> <p>Η εντύπωση που αποκόμισα είναι πως έχω ακούσει τα ίδια επιχειρήματα εκατοντάδες φορές. Συνεπώς στο εν λόγω κείμενο θα αναπτύξω τις θέσεις μου επί του θέματος σε πιο γενικές γραμμές. Ιδού οι βασικοί άξονες τους οποίου θα τεκμηριώσω παρακάτω:</p> <ul> <li>Ο όρος «λαϊκισμός» είναι εγγενώς προβληματικός. Δεν ορίζεται με ακρίβεια. Δεν αναφέρεται σε καμία συγκεκριμένη ομάδα, φαινόμενο, ιδεολογία. Για να στέκει μια ανάλυση πρέπει να διέπεται από τις αρχές της <em>σαφήνειας των εννοιών</em> και τις <em>ακρίβειας των ορισμών</em>.</li> <li>Κάθε κοινωνικό-πολιτικό πρόγραμμα που εξετάζει τα οικονομικά κατά τρόπο αποπλαισιωμένο είναι καταδικασμένο σε λάθη και πλάνες. Πρέπει να δεις πέρα από τους οικονομικούς δείκτες: να εξετάσεις την κατανομή της ισχύος στο πολιτικό γίγνεσθαι ώστε να κατανοήσεις την μηχανική των οικονομικών συντελεστών <em>πέρα από την φαινομενικότητα τους</em>.</li> <li>Σε επίπεδο οικονομίας, οι οικονομολόγοι του κυρίως ρεύματος επαναλαμβάνουν τις ίδιες αναλήθειες που ταλανίζουν τον κλάδο τους: την εξέταση των οικονομικών μεγεθών ως να ήταν φυσικές σταθερές που είναι ξεχωριστές από τους ανθρώπους. Συναφής είναι και ο σχετικός επιστημονισμός, ήτοι η ρητορική πως όλα τους τα ευρήματα αποτελούν αντικειμενικές αλήθειες που δεν επηρεάζονται από καμία ιδεοληψία ή αξιακό υπόβαθρο.</li> </ul> <h2>Δεν υπάρχει λαϊκισμός ως τέτοιος</h2> <p>Όποτε κάποιος βάλει στο ίδιο καλούπι τους Τραμπ, Μπόρις Τζόνσον, Πούτιν, Ερντογάν, Όρμπαν, τον Τζέρεμι Κόρμπιν, τον Βαρουφάκη, λοιπούς αριστεριστές, κτλ. ξέρουμε εκ προοιμίου πως θα αναλωθεί σε γενικολογίες που δεν στέκουν σε καμιά αυστηρή μελέτη.</p> <p>Ο ισχυρισμός τους είναι πως αυτές οι προσωπικότητες ανήκουν στην ίδια ομάδα διότι ο καθένας τους με τον δικό του τρόπο επικαλείται «τον λαό» για να επιδιώξει τον προγραμματικό του στόχο. Ο λαϊκιστής, μας λένε, είναι αυτός που βάζει έναν εξιδανικευμένο λαό απέναντι σε κάποια καταπιεστική ελίτ ή άλλη ομάδα που απεργάζεται το κακό.</p> <p>Αυτή όμως η γραμμή σκέψης είναι λανθασμένη πέρα ως πέρα. Διότι η ιστορία της πολιτικής, τουλάχιστον από την αρχή της σύγχρονης εποχής, αφορά ουσιαστικά την εξυπηρέτηση του γενικού καλού, της ευδαιμονίας των ανθρώπων. Το ίδιο το σύνταγμα των ΗΠΑ γράφτηκε από «τον λαό» («We the people»), υπονοώντας πως η εξουσία πηγάζει—και τελικά ασκείται—από το σύνολο των πολιτών. Παρομοίως, η Γαλλική Επανάσταση μας έδωσε το Άρθρο 3 της Διακήρυξης των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου και του Πολίτη όπου, εκ πρώτης όψεως, ο δήμος είναι αρμόδιος για την πολιτεία του (δες την ανάλυση μου <a href="https://protesilaos.com/greek/2019-06-03-secularised-theology-statecraft/">Ενάντια στην εκκοσμικευμένη θεολογία της κυβερνητικής</a>).</p> <p>Όλοι όσοι πασχίζουν να πάρουν ή να διατηρήσουν πολιτικά αξιώματα πρέπει να δείξουν την προσήλωση τους στα κοινά. Κανένας δεν εξελέγη λέγοντας ευθαρσώς πως είναι ενάντια στο συμφέρον των πολλών. Ακόμα και οι αυταρχικοί ηγέτες ισχυρίζονται πως η διακυβέρνηση τους αποσκοπεί στο καλό των υπηκόων τους, είτε άμεσα είτε εμμέσως δια την υπεράσπιση «της πατρίδας».</p> <p>Βασικά όλες οι χώρες του πλανήτη θεσμίζονται ως έθνη-κράτη. Το οικοδόμημα αυτό εδράζεται στην αρχή πως το έθνος—ο λαός στην ιστορικό-πολιτισμική του συνέχεια—ταυτίζεται με τον κρατικό μηχανισμό που λειτουργεί εντός της πατρώας γης του. Κι εδώ νοείται πως «ο λαός» είναι στην εξουσία, διότι έθνος == κράτος == κυριαρχία, και πως τελικά πάσα πολιτική διαδικασία πρέπει να σέβεται τα μεγέθη αυτά.</p> <p>Το διεθνές δίκαιο, το ίδιο το υπόβαθρο της πολιτικής σε παγκόσμιο επίπεδο, είναι δομημένο πάνω στις αρχές του εθνοκρατισμού. Ουσιαστικά κάθε πτυχή του δίνει την εντύπωση πως όλα γίνονται για την διασφάλιση του κοινού αγαθού—το καλό των μαζών.</p> <p>Η αλήθεια είναι πως η πολιτική πραγματικότητα είναι σύνθετη. Αντί να βασανιζόμαστε με δυαδικές λογικές, το ένα άκρο απέναντι στο άλλο, ας εκτιμήσουμε το φάσμα που υπάρχει ανάμεσα από τα αναλυτικά στερεότυπα. Και, πάνω απ’όλα, να αναγνωρίσουμε πως πολλοί παράγοντες συντελούν στην διαμόρφωση ενός φαινομένου κι άρα η προσέγγιση μας πρέπει να είναι η ανάλογη.</p> <p>Έχουν και οι γενικές προτάσεις την χρησιμότητα τους: στην κατανόηση ευρύτερων μεγεθών, ή στην αποτύπωση της αφηρημένης δομής των διαφόρων επιφαινομένων της πολιτικής διαδικασίας. Αλλά το γενικό δεν πρέπει να συγχέεται με το ειδικό. Όταν αναφερόμαστε σε συγκεκριμένα πρόσωπα, ομάδες, πολιτικά σχήματα, κυβερνήσεις, και τα λοιπά, οφείλουμε να αποφεύγουμε τις γενικολογίες ή έστω να διευκρινίζουμε πως η πρόταση μας απαιτεί περαιτέρω υποστασιοποίηση των συγκεκριμένων ώστε να περιγράψει την κατάσταση στην σύσταση της.</p> <p>Ο αναλυτής που τους βάζει όλους στο ίδιο καζάνι είναι «αναλυτής» κατ’όνομα. Αλλά ίσως δεν εξηγείται η περίπτωση του ως απλά κάποιος που αρλουμπολογεί. Κι αυτό διότι οι καθηγητάδες που παριστάνουν τους ειδικούς είναι κατά κανόνα μέρος της ιντελιγκέντσια (τάξη των λόγιων και «πνευματικών» ηγετών) που περιστοιχίζει τα κέντρα εξουσίας. Συνεργάζονται με κυβερνήσεις ή ισχυρά οικονομικά συμφέροντα, τάχα ως ανεξάρτητοι ειδικοί και εμπειρογνώμονες. Ενώ τους δίδεται βήμα να διαδίδουν τα ψεύδη τους (όπως π.χ. podcast στο Project Syndicate).</p> <h2>Η γιγαντιστική κατανομή της ισχύος</h2> <p>Κάθε εισαγωγικό μάθημα στα οικονομικά ή την πολιτική επιστήμη θα διδάξει την ουσιαστική ισότητα των φορέων βούλησης εντός του συστήματος (πολίτες, οικονομικοί παίκτες). Πρόκειται για τα εξής:</p> <ul> <li>Σε μια σύγχρονη αντιπροσωπευτική δημοκρατία όλοι οι πολίτες τυγχάνουν της ίδιας μεταχείρισης, ενώ όλοι έχουν ίσες ευκαιρίες ανέλιξης.</li> <li>Ο ρόλος της πολιτικής είναι η εμπέδωση της ισονομίας ώστε οι δυνάμεις τις αγοράς να αποδώσουν τα ευεργετικά τους αποτελέσματα.</li> <li>Στα πλαίσια αυτά, ο καπιταλισμός παρουσιάζεται ως ένα εγγενώς δίκαιο οικοδόμημα. Όλα του τα μέλη είναι υποκείμενα στους ίδιους κανόνες, ενώ κάθε συμβάν στην οικονομία, έστω κι αν ανεπιθύμητο σε πρώτη φάση, συμβάλει στην μεγιστοποίηση της ωφελιμότητας ένεκα του πως ο ορθολογισμός των παικτών λειτουργεί σε μακροοικονομικό επίπεδο.</li> </ul> <p>Τα κακώς κείμενα της αγοράς χαρακτηρίζονται ως «αποτυχίες» («market failure»), ενώ τα όποια ελαττώματα της πολιτικής αποδίδονται σε άλλους παράγοντες όπως τον μπαμπούλα του λαϊκισμού. Κι ενώ αναγνωρίζονται οι ατέλειες, η κεντρική πεποίθηση της δικαιοσύνης που διέπει το σύστημα παραμένει ακλόνητη.</p> <p>Πάντως ο πραγματικός κόσμος έχει ένα χαρακτηριστικό που αγνοούν τα εγχειρίδια των σχολείων: την κατανομή της ισχύος και του ελέγχου.</p> <p>Πάρε σαν παράδειγμα την ελευθερία της έκφρασης. Θα διαπιστώσεις πως <em>οι πλατφόρμες</em> όπου μπορεί κανείς να διατυπώσει δημόσιο λόγο με απήχηση στο ευρύ κοινό ελέγχονται από μια χούφτα ανθρώπους. Δες το ολιγοπώλιο των κοινωνικών δικτύων όπου βασικά όλα γίνονται μεταξύ των Facebook, Twitter, Linkedin (Microsoft). Κοίταξε τους μεγιστάνες που ελέγχουν τα ΜΜΕ. Σε διεθνές επίπεδο είναι παραδείγματα ο Rupert Murdoch και ο όμιλος Axel Springer SE. Σε τοπικό επίπεδο έχουμε τα ίδια. Παρόλα αυτά ο αφελής πολιτικός και ο διδάκτορας του σχετικού μαθήματος, θα σου κηρύσσει των μηντιακό πλουραλισμό και την πολυφωνία.</p> <p>Το ίδιο είδος συγκέντρωσης βλέπουμε σε κάθε τομέα της οικονομίας. Πως, ας πούμε μια μικρή ομάδα εταιριών καθορίζει τις τύχες της βιομηχανίας του λογισμικού. Ή το τραπεζικό σύστημα όπου σε κάθε χώρα υπάρχουν λίγες επιλογές ενώ σε διεθνές επίπεδο οι μικρότερες τράπεζες είναι θυγατρικές των μεγαλύτερων. Και επίσης πως το τραπεζικό καρτέλ συμβιώνει με τον κρατικό μηχανισμό μέσα από πρόνοιες όπως το σύστημα κλασματικών αποθεμάτων, την κεντρική τράπεζα ως αυτοδύναμος θεσμός, έμμεσες εγγυήσεις, «πακέτα στήριξης», «ποσοτική χαλάρωση», κτλ.</p> <p>Ο καπιταλισμός είναι η <em>ιδεολογία</em> κατά την οποία πάσα κρατική παρέμβαση πρέπει να αποσκοπεί στην απώτερη υποστήριξη των κεφαλαιούχων. Ωστόσο, στην πράξη οι έχοντες δεν είναι όλοι ίδιοι ή ίσης αξίας. Υπάρχουν οι <em>πλατφορμάρχες</em>, αυτοί που ελέγχουν τις πλατφόρμες, τους νευραλγικούς τομείς, την θεμελιακή πνευματική ιδιοκτησία· και υπάρχουν και οι <em>πλατφορμίοικοι</em> που είναι όλοι οι άλλοι που μπορούν απλά να λειτουργήσουν πάνω στις πλατφόρμες «ενοικιάζοντας» τρόπων τινά την δυνατότητα τους για επιχειρηματική πρωτοβουλία.</p> <p>Οι δύο αυτές κατηγορίες, όταν συνδυαστούν με τις πολιτικές πραγματικότητες που συνεπάγεται ο έλεγχος της ισχύος, μπορούν να κατανοηθούν κι ως οι ομάδες που χαίρουν ασφάλειας ή που ζουν σε επισφαλείς συνθήκες. Η κυβέρνηση δεν θα αφήσει έναν πλατφορμάρχη να χρεοκοπήσει με την δικαιολογία πως είναι «πολύ μεγάλος για να αποτύχει» («too big to fail»). Κάπως έτσι στήριξαν τους τραπεζίτες κατά την περίοδο της κρίσης. Παρομοίως η κυβέρνηση προτιμά τα ολιγοπώλια διότι διευκολύνουν το έργο της. Είναι πιο απλό, για παράδειγμα, οι αστυνομικές αρχές να μάθουν τα πάντα για έναν ύποπτο όταν έχουν ήδη κάνει την δουλειά της συλλογής και ανάλυσης στοιχείων τα κοινωνικά δίκτυα. Η φορολογία είναι πιο αποτελεσματική όταν όλες οι συναλλαγές περνούν μέσα από το τραπεζικό σύστημα, και ούτω καθεξής.</p> <p>Με την σειρά τους οι πλατφορμάρχες αξιοποιούν τους πόρους τους προωθώντας πολιτικούς που θα είναι εντολοδόχοι τους. Νομίζεις εσύ πως έχεις ίσο δικαίωμα αλλά και ίσες ευκαιρίες στην εκλογή σε κάποιο πολιτικό αξίωμα—έτσι σου δίδαξαν άλλωστε. Αλλά δεν σου είπαν πως το ανδράποδο της ολιγαρχίας θα έχει πρόσβαση σε όλα τα κονδύλια, ανοιχτά όλα τα κανάλια, έτοιμοι όλοι οι μηχανισμοί, ενώ εσύ θα παραμένεις χωρίς χρηματοδότηση στο περιθώριο ζητιανεύοντας έστω ένα λεπτό «αέρα» σε κάποια εκπομπή δεύτερης διαλογής. Κι αυτό διότι έχεις ανεξάρτητη φωνή.</p> <p>Συνεπώς η πολιτική και οικονομική ελίτ βοηθούν η μία την άλλη. Ο κρατικός μηχανισμός είναι σε συμβιωτική σχέση με τους πλατφορμάρχες, κάτι που έχει προεκτάσεις σε κάθε πτυχή του δημόσιου βίου. Αυτή είναι η ολιγαρχία της εποχής μας που στην πραγματικότητα διαφέρει από την αριστοκρατία των παλαιότερων εποχών μόνο ως προς τους τύπους.</p> <p>Ονομάζω το φαινόμενο αυτό <em>γιγαντισμό</em>. Η ιεραρχία που με αυτεπίγνωση του αξιώματος της έχει την ανάγκη της ολοένα περισσότερης συγκέντρωσης του ελέγχου στο κέντρο· ιεραρχία που σκοπός της είναι να επεκτείνεται και να εδραιώνεται παντού.</p> <p>Ο ακρογωνιαίος λίθος αυτού του υπέρ-οικοδομήματος είναι η πεποίθηση πως η ιδιοκτησία είναι ιερή, σε συνάρτηση με την μεταχείριση της «πνευματικής ιδιοκτησίας» ως εφάμιλλη ή ανώτερη της φυσικής. Οι πλατφορμάρχες διατηρούν τους τίτλους που τους επιτρέπουν να επιβάλλουν είδος «ενοικίου» σε όλους τους πλατφορμίοικους του εκάστοτε τομέα της οικονομίας. Αλλά επίσης και να μπορούν να υπονομεύουν συστηματικά τον όποιο δυνάμει ανταγωνιστή που μπορεί να αναδειχτεί παρά τις αντιξοότητες. Κι όταν ο πόλεμος τους δεν αποδίδει τα αναμενόμενα, τότε καταφεύγουν στην εξαγορά των ανταγωνιστών, όπως το Facebook που εδραίωσε την κυριαρχία του αγοράζοντας το Instagram και το WhatsApp. Σε αυτό το παράδειγμα, καθίσταται το Facebook, ως γονική εταιρία πλέον, ο ντε φάκτο κλειδοκράτορας της συντριπτικής πλειοψηφίας του «κοινωνικού» διαδικτύου.</p> <p>Αυτό που ο οικονομολόγος του κυρίως ρεύματος θεωρεί ως την φυσική λειτουργία της ελεύθερης αγοράς είναι στην πραγματικότητα η περαιτέρω ενίσχυση και εμπέδωση του συστήματος δύο επιπέδων που επιβάλλει ο καπιταλισμός. Η ούτω καλούμενη «ελεύθερη αγορά» είναι ουσιαστικά ένα αυστηρά ελεγχόμενο οικοδόμημα. Η πολιτική που το αντανακλά δεν διαφέρει σε τίποτα, δεδομένου ότι μόνο ορισμένα άτομα κάποιου συγκεκριμένου κοινωνικού τύπου έχει διασυνδέσεις και πρόσβαση στην εξουσία.</p> <p>Σε αυτά τα πλαίσια δεν έχει νόημα να θεωρούμε την σύγχρονη δημοκρατία και τον καπιταλισμό της ως εγγενώς δίκαια. Αυτό είναι η ιδεολογία που θέλει να μας επιβάλλει το κατεστημένο—να πιστεύουμε πως όλα είναι ίσα και όμοια και πως με «σκληρή δουλειά» όλοι έχουμε ίσες ευκαιρίες για ανέλιξη. Η ίδια μας η εμπειρία διδάσκει πως δεν τυγχάνουμε όλοι της ίδιας μεταχείρισης: δεν έχουν όλες οι επιχειρήσεις έμμεσες εγγυήσεις και κρατική προστασία, δεν έχουν όλες οι φωνές πρόσβαση σε «μεγάφωνα» με απήχηση στο ευρύ κοινό… Ωστόσο μας κάνουν πλύση εγκεφάλου ώστε να εκθειάζουμε την καθεστηκυία τάξη. Μας βομβαρδίζουν διαρκώς με παραπληροφόρηση για το πόσο καλά πάνε τα πράγματα και πως τα όποια λάθη είναι είτε παροδικά είτε δικό μας φταίξιμο.</p> <p>Είναι αξιοσημείωτο πως η ιντελιγκέντσια ανακάλυψε την εύκολη απάντηση στις όποιες ενστάσεις έχουμε για την εμφανή αδικία που βιώνουμε: σου λέει φταίνε οι «λαϊκιστές» για την δυσλειτουργία του συστήματος. Κι έτσι, η ρητορική αυτή αποκτά την σημασία του <em>μετά-αφηγήματος</em>: η εκ προοιμίου εξορθολογίκευση των ισχυρισμών περί της καταλληλότητας του στάτους κβο. Επίσης το μετά-αφήγημα προσφέρει την πρότερη τεκμηρίωση του όποιου πολέμου «λάσπης» απέναντι στους αντιφρονούντες. Το έχει καλλιεργημένο το έδαφος. Όταν πεις κάτι θα σε στιγματίσει ως λαϊκιστή και, <em>άρα</em>, θα υπονοήσει, πως είσαι βασικά το ίδιο πράγμα με τους άλλους «λαϊκιστές» τύπου Πούτιν, Ερντογάν…</p> <p>Αυτό το φτηνό κολπάκι το βλέπουμε στην σύντομη περιγραφή του προαναφερόμενου podcast (μετάφραση από τα αγγλικά):</p> <blockquote> <p>Τα τελευταία χρόνια λαϊκιστές ηγέτες έχουν διασαλεύσει τους θεσμούς και κανόνες που υποστυλώνουν την φιλελεύθερη διεθνή τάξη. Και οι πολιτικές τους ολοένα και βάζουν την παγκόσμια οικονομία σε κίνδυνο.</p> <p>For the last several years, populist leaders have wreaked havoc on the institutions and norms that have underpinned the liberal world order. And their policies are increasingly placing the global economy at risk.</p> </blockquote> <p>Έτσι απλά αγνοεί το <strong>γεγονός</strong> πως αυτή η φιλελεύθερη τάξη δημιούργησε την οικονομική κρίση που μόλις βιώσαμε. Πρόκειται για την ίδια τάξη που έκανε ότι μπορούσε ώστε οι απώλειες να μοιραστούν στους πολλούς (μέσα από τη λιτότητα) ενώ τα κέρδη να περάσουν στους λίγους («ποσοτική χαλάρωση», πακέτα στήριξης…). Εκτός βέβαια αν θέλουν τα παπαγαλάκια να μας ξαναγράψουν την ιστορία και να μας πείσουν πως τελικά ο Άλαν Γκρίνσπαν (διοικητής της Αμερικανικής Κεντρικής Τράπεζας που συνετέλεσε στην φούσκα που έφερε την κρίση) και ο χορός των επιφανών οικονομολόγων που τον εκθείαζαν ήταν όλοι λαϊκιστές της κακιάς ώρας. Λαϊκιστές και οι πολιτικοί που εν μέσω της κρίσης επέβαλλαν την αναδιανομή του πλούτου προς τους ολίγους.</p> <p>Αρκετά με αυτές τις αρλούμπες!</p> <h2>Οικονομικός επιστημονισμός και ιδεοληψίες</h2> <p>Τείνουν οι οικονομολόγοι να αναφέρονται σε δείκτες χωρίς να αναγνωρίζουν την ανθρώπινη πλευρά των πραγμάτων. Αυτή η προσέγγιση μπορεί να σταθεί στα πλαίσια μιας εξειδικευμένης έρευνας. Αλλά καθίσταται άκρως προβληματική όταν μετατρέπεται σε λίστα προτροπών για την χάραξη πολιτικής, δίχως να τυγχάνει διακλαδικής εξέτασης.</p> <p>Ως χαρακτηριστική περίπτωση να αναφέρουμε την έννοια του «ανθρώπινου κεφαλαίου». Εκ πρώτης όψεως πρόκειται για έναν τεχνικό όρο που αναφέρεται σε κάποιον συντελεστή της παραγωγής. Τίποτα το μεμπτό. Ωστόσο, η αφαίρεση του ανθρώπινου στοιχείου από τα ίδια τα άτομα οδηγεί στα εξής ιδεολογήματα:</p> <ul> <li>Οι άνθρωποι κρίνονται ως ανταλλάξιμοι, χωρίς να υπάρχουν παράπλευρες απώλειες. Όπως τα γρανάζια της μηχανής.</li> <li>Ο άνθρωπος αποπλαισιώνεται από το κοινωνικό-πολιτισμικό του γίγνεσθαι. Δεν είναι πλέον αληθινός άνθρωπος αλλά αφηρημένη μονάδα.</li> </ul> <p>Από αυτά προκύπτουν κάποια κεντρικά συμπεράσματα που μασκαρεύονται ως απόσταγμα γνήσιας επιστημονικής μελέτης:</p> <ul> <li>Θέση υπέρ της μετανάστευσης, όπου ο άνθρωπος είναι πρώτη ύλη που μεταφέρεται από εδώ κι από εκεί. Ενθαρρύνεται λοιπόν η μαζική εκρίζωση λαών που αυξάνει τον ανταγωνισμό για εργασία στην τοπική οικονομία, σπρώχνει προς τα πάνω τις τιμές των ενοικίων, κι άρα ενισχύει τις επισφαλείς συνθήκες που βιώνουν οι πλείστοι. Η στάση του οικονομολόγου απέναντι στην μετανάστευση είναι ξεκάθαρη προτίμηση των δήθεν ευεργετικών συνεπειών της επισφάλειας καθώς μεγιστοποιούν τα κέρδη των εταιριών.</li> <li>Εμμονή στον μύθο του ατομοκεντρισμού και του «Αμερικάνικου ονείρου». Το φάντασμα του homo economicus που διαμορφώνει το είναι του δια της δύναμης της θελήσεως του· η χίμαιρα αυτή που βελτιστοποιεί την κάθε πράξη της με το να σκέφτεται <em>στο περιθώριο</em> (marginalism) κι έτσι να μεταναστεύει χαμογελώντας όποτε το επιτάσσουν οι συνθήκες και ο δήθεν οικονομικός ορθολογισμός. Υπό αυτό το πρίσμα, ο άνθρωπος δεν ανήκει στον τόπο και την κοινότητα του και, πάνω απ’όλα, δεν έχει δεσμούς με την γη του.</li> </ul> <p>Ο συνδυασμός αυτών συνεπάγεται τα εξής:</p> <ol> <li>Φαύλος κύκλος αβεβαιότητας για την συντριπτική πλειοψηφία των ανθρώπων. Όλοι ωθούνται στα άκρα της επισφάλειας. Είναι διατεθειμένοι λοιπόν να εργαστούν σε άθλιες συνθήκες και υπό απεχθείς όρους, όπως αλλεπάλληλες «πρακτικές» (internship) άνευ πληρωμής, υπερωρίες χωρίς επαρκή κάλυψη, δουλειά στις αργίες και ωράρια που παραβιάζουν κατά πολύ την σημασία του οκτάωρου. Οι δείκτες της ανεργίας δεν αναφέρουν αυτά τα ποιοτικά χαρακτηριστικά, ενώ χρησιμοποιούνται από τους πολιτικούς για να παραπλανήσουν τον κόσμο—σου λέει έχουμε απασχόληση, άρα όλα πάνε καλά.</li> <li>Οι επισφαλείς συνθήκες σπρώχνουν τους μισθούς προς τα κάτω, ενώ τα κεφαλαιακά οφέλη συνεχίζουν να αυξάνονται. Έτσι προκύπτει η αδυσώπητη ροπή της ολοένα ανισότερης διανομής των πόρων και του σχετικού ελέγχου. Συνδυαζόμενη με την υπάρχουσα ισχύ των πλατφορμαρχών, οδηγεί στην εδραίωση των ολιγοπωλίων σε κάθε τομέα της οικονομίας. Τελικά τα «κεφαλαιακά κέρδη» μεταφράζονται σε οφέλη για την οικονομική-πολιτική αφρόκρεμα.</li> <li>Οι άνθρωποι παροτρύνονται να είναι ατομικιστές και να μην σκέφτονται ποτέ τους συντοπίτες ή συνεργάτες τους. Έμφαση δίδεται στην δυνατότητα του καθενός να είναι ευέλικτος και ευπροσάρμοστος. Ποτέ να μην δεσμεύεται με τους ανθρώπους γύρω τους, καθώς όλοι είναι ανταλλακτικά για τον μηχανισμό κι όλοι μπορεί να αντικατασταθούν ανά πάσα στιγμή. Κοίτα μόνο τον εαυτούλη σου… Στο μεταξύ οι πλατφορμάρχες ξέρουν πολύ καλά την σημασία της συνεργασίας και πως δια αυτής μπορούν να επιβάλλουν καταστάσεις και στην πολιτική.</li> <li>Επιταχύνεται η συγκέντρωση της καλλιεργήσιμης γης—της γης εν γένει—στα χέρια επίδοξων μεγαλό-γαιοκτημόνων (πλατφορμάρχες στον τομέα της γεωργίας, αλλά και γενικά φερόμενοι άρχοντες της υπαίθρου). Αυτό υπονομεύει ακόμα περισσότερο τις τοπικές κοινότητες και την συλλογική αποδυνάμωση των ανθρώπων. Ενώ μας φέρνει πιο κοντά στην εποχή της πλήρους αναστήλωσης της φεουδαρχίας. Όταν οι άνθρωποι που τώρα ζουν στις πόλεις αναγκαστούν να επιστρέψουν στα χωριά τους ένεκα των ληστρικών ενοικίων, θα διαπιστώσουν πως η κοινότητα τους είναι πλέον ένας ενοποιημένος τίτλος ιδιοκτησίας του τάδε άρχοντα που συνδέεται με άλλα μεγαλύτερα—κι άρα αλλότρια—συμφέροντα.</li> <li>Η άντληση εγκεφάλων δεν αναγνωρίζεται ποτέ για αυτό που πραγματικά είναι: είδος αποικιοκρατίας. Δημιουργούνται οι συνθήκες ώστε το «ανθρώπινο κεφάλαιο» από τις συγκριτικά υπανάπτυκτες χώρες να μετακινηθεί μαζικά στις ανεπτυγμένες οικονομίες όπου θα αποδώσει ακόμα περισσότερα κέρδη για τους έχοντες. Η απώλεια των ικανών ανθρώπων προκαλεί την φτωχοποίηση και γενική υποτίμηση της χώρας: δεν υπάρχουν αρκετά στελέχη που θα μπορούσαν να συμβάλουν στην πολιτισμική ακμή του τόπου τους. Ενώ η άντληση εγκεφάλων μειώνει και τις φυσικές άμυνες μιας χώρας απέναντι στις ληστρικές επιθέσεις των ξένων κερδοσκόπων (μεταξύ των οποίων είναι και η συσσώρευση της γης στα χέρια των εταιριών ή των εντολοδόχων τους).</li> </ol> <p>Η ιδέα πως η αντιπροσωπευτική δημοκρατία μας καθιστά όλους ίσους και όμοιους είναι αστεία. Όπως είναι βλακεία να μιλούμε για «ελεύθερη» αγορά την στιγμή που όλα είναι στημένα με τέτοιο τρόπο ώστε να προκύπτουν ολιγοπώλια και πλατφορμάρχες.</p> <p>Με άλλα λόγια, οι προτροπές του μέσου οικονομολόγου δεν είναι πάρα ιδεολογήματα. Δόγμα που το περιτυλίγουν σε στατιστικά και ορολογίες. Διότι αυτός είναι ο επιστημονισμός της εποχής μας: να είσαι επιστημονικοφανής, όλα να μοιάζουν αντικειμενικά, ενώ στην πραγματικότητα είναι παρλαπίπες που δεν συνάδουν με τα αυστηρά κριτήρια διαλεκτικής και συνεχούς έρευνας που απαιτεί η επιστημονική μέθοδος.</p> <p>Κατά τα άλλα μας ζαλίζουν με τον επιστημονισμό τους και εμμένουν πως η πολιτική πάει στα τσακίδια όποτε δεν εισακούονται οι οικονομολόγοι· δηλαδή αυτοί που έχουν βήμα στα κανάλια που ελέγχει το κατεστημένο…</p> <h2>Η εμμονή στον λαϊκισμό είναι παραπλανητική</h2> <p>Η γενική θέση είναι πως δεν πρέπει να πέφτουμε στην παγίδα που μας στήνουν. Να μην μπαίνουμε σε ψεύτικα διλήμματα που ανακαλύπτει η ιντελιγκέντσια. Μην δεχόμαστε την κάθε κουβέντα τους χωρίς να την εξετάζουμε. Αλλά κυρίως να μην μπαίνουμε στις φανταστικές πλάνες των οικονομολόγων—των απολογητών της τυραννίας—που ισχυρίζονται πως εφόσον δε ζούμε σε συνθήκες απόλυτης εξαθλίωσης, δεν υπάρχει κανένα ουσιαστικό πρόβλημα.</p> <p>Στο θέμα του λαϊκισμού, τύποι σαν τους Τραμπ, Σαλβίνι, Όρμπαν ταιριάζουν απόλυτα στην ανάλυση μου πως η <a href="https://protesilaos.com/greek/2019-04-23-new-right-far-right/">ακραία δεξιά είναι η νέα δεξιά</a>. Δεν έχουν τίποτα καινούριο να μας δείξουν. Η συντηρητική παράταξη έχει αυτούς τους κύκλους. Ενώ περιπτώσεις σαν αυτές του Πούτιν και του Ερντογάν είναι φρονιμότερο να εξεταστούν με βάση τα συγκεκριμένα ιστορικό-πολιτισμικά δεδομένα της εκάστοτε χώρας, όπου και πάλι θα καταλήξουμε στο συμπέρασμα πως η χρήση του όρου «λαϊκισμός» είναι άτοπη. Παρομοίως και για τους λοιπούς αριστερούς που κακώς τους βάζουν στο ίδιο καλούπι του λαϊκισμού.</p> <p>Ο δημόσιος διάλογος—που μόνο <em>δημόσιος</em> δεν είναι εφόσον ελέγχονται τα μέσα—δίνει δυσανάλογη σημασία στον υποτιθέμενο κίνδυνο του λαϊκισμού. Μας κάνουν να ανησυχούμε για προβλήματα που δεν υπάρχουν και να δίνουν υπέρμετρη σημασία σε δευτερεύοντα θέματα. Στο μεταξύ δεν θίγονται οι δομικές αδικίες, η βαρβαρότητα του κατεστημένου. Ή αλλιώς, η όποια συζήτηση κινείται στο μήκος κύματος της απολογίας υπέρ της άρχουσας τάξης.</p> <p>Αυτή είναι η πρόκληση που αντιμετωπίζουμε: να αγνοήσουμε την παραπληροφόρηση και την ψευδό-επιστήμη τους. Ενώ να ετοιμαζόμαστε για επίθεση σε όσους θέλουν να ελέγχουν κάθε πτυχή του βίου μας. Προς αυτό πρέπει να καλλιεργούμε τις αξίες του τοπικισμού και του κοινοτισμού. Να κατανοήσουμε πως η μοναδική αντίσταση στον γιγαντισμό είναι ένα διανεμημένο σύστημα αυτόνομων κοινοτήτων που η κάθε μία βασίζεται στην αυτάρκεια της.</p> Protesilaos Stavrou Το κατεστημένο θέλει να δίνει υπέρμετρη σημασία σε μια δήθεν απειλή, ώστε εμείς να αγνοούμε να αληθινά προβλήματα. Οι πλάνες περί υγείας και οι πολιτικές διαστάσεις τους 2019-07-28T00:00:00+00:00 2019-07-28T00:00:00+00:00 https://protesilaos.com/greek/health-politics <p>Ζούμε στην εποχή του «εύκολα και γρήγορα». Άμεσο φαγητό που οδηγεί στην κατανάλωση σκουπιδιών τύπου McDonald’s. Συνοπτικές ειδήσεις που τελικά καταλήγουν σε παραπλανητικούς τίτλους και οδηγούν στο φαινόμενου του fake news. Ταχύτατη βελτίωση της φυσικής κατάστασης που συνεπάγεται την αγορά μηχανημάτων ή σκευασμάτων που «δουλεύουν όσο εσείς κοιμάστε» και τα σχετικά. Στα θέματα της διατροφής και του τρόπου ζωής παρατηρούμε τις ίδιες πλάνες να βασανίζουν τους ανθρώπους. Κόλπα της βιομηχανίας του marketing για το πως, ας πούμε, θα πάρεις μια ουσία και θα γίνεις σοφός, ή πως η τάδε κίνηση θα αλλάξει τη ζωή σου. Παραμύθια για τους αφελείς και ευκαιρίες για τους τσαρλατάνους.</p> <p>Ας δούμε πρώτα πως αυτή η φυγοπονία του «εδώ και τώρα» συνδέεται με την όλη συζήτηση περί φυσικών προϊόντων που τάχα θεωρούνται υπερτροφές. Ο ίδιος ο όρος «υπερτροφή» είναι απάτη ή υπερβολή. Δίνει κίνητρο στον φυγόπονο να καταναλώσει αυτά τα αγαθά ώστε να βελτιώσει την υγεία του δια μιας. Θυμάμαι χαρακτηριστικά την τάση που υπήρχε για μια περίοδο να μαζεύουν όλοι φύλλα ελιάς για να τα κάνουν ρόφημα ή κάτι έτσι. Ή τότε που έτρωγε ο κόσμος κρόκο Κοζάνης (σαφράν) σκέτο μετά από κάθε γεύμα. Νόμιζε ο καταναλωτής πως με εκείνο το «υπέρ» αγαθό θα θεραπεύσει όλες τις ασθένειες του. Αλλά, πάνω από όλα, ήθελε να πιστεύει πως θα συνεχίσει τον καθ’ όλα ανθυγιεινό τρόπο ζωής του κι απλά θα προσθέσει την «υπερτροφή» σαν εξισορροπητικό παράγοντα.</p> <p>Την σημασία των υπερτροφών την διατυμπανίζουν τώρα διάφορες μιμητικές δίαιτες και ενδόμυχα αντιφατικές ψευτό-ηθικές όπως αυτή των Vegan. Σου λέει πλήρωνε αδρά για αυτό εδώ το σκεύασμα συμπληρωμάτων διατροφής ώστε να έχεις υγεία και να είσαι ηθικός. Πλουτίζει η σχετική βιομηχανία στο μεταξύ, ενώ ο καταναλωτής, όντας φυγόπονος, γίνεται εξαρτώμενος του προμηθευτή της «υπερτροφής». Και δένει ο κύκλος με την εξορθολογίκευση πως όλα γίνονται για να σώσουμε τον πλανήτη, τα ζώα, το «εγώ μου»…</p> <p>Κι έτσι η εμμονή στην κατανάλωση «υπερτροφών» οδηγεί τους αγρότες στην υπερ-εξειδίκευση και την μονοκαλλιέργεια. Η μονοκαλλιέργεια είναι γιγαντιστική πλάνη που με τη σειρά της καθιστά τους αγρότες έρμαια της θέλησης του κατασκευαστή χημικών λιπασμάτων, ζιζανιοκτόνων, υβριδίων κτλ. Αυτό σε συνδυασμό με την συνεχή ζήτηση για συγκεκριμένα προϊόντα εκτροχιάζει την αγροτιά από τον φυσικό εποχιακό κύκλο της παραγωγής. Ο κοινός γεωργός δεν μπορεί να βγάζει το ίδιο αγαθό κάθε μέρα, ούτε μπορεί να το κάνει σε μεγάλη κλίμακα. Ενώ η πολυεθνική που δεν ενδιαφέρεται για τις επιπτώσεις της χημικής καλλιέργειας και της εξάντλησης των πόρων, μπορεί να ανταποκριθεί στην ζήτηση της αγοράς· ζήτηση που τελικά η ίδια η πολυεθνική καλλιεργεί μέσα από διαφημίσεις και εγκάθετους «ειδικούς» ή «πεφωτισμένους».</p> <p>Ο μικρός αγρότης βγαίνει από τη μέση λοιπόν και αναγκάζεται να γίνει μισθωτός κάποιου άλλου. Πάει κι αυτός στην πρωτεύουσα να ζήσει σε επισφαλείς συνθήκες όπως τους υπόλοιπους. Η ύπαιθρος ερημώνει και τα χωράφια χάνουν την αξία τους, κάτι που εκμεταλλεύεται η πλουτοκρατία αγοράζοντας γαίες κοψοχρονιά. Από εκεί προκύπτουν τα ολιγοπώλια και οι νέοι επίδοξοι τσιφλικάδες που επιχειρούν την οριζόντια ολοκλήρωση της αλυσίδας παραγωγής, καθώς και την επίτευξη οικονομιών σκέλους εις βάρος της μακροπρόθεσμης ισορροπίας του οικοσυστήματος. Δημιουργείται δηλαδή ένας φαύλος κύκλος ενάντια σε κάθε φυσικό όριο και μέτρο, αποτέλεσμα της ασύστολης χρήσης χημικών και της επιθετικής μανίας για βραχυπρόθεσμο κέρδος και χρηματιστηριακές επιδόσεις. Όλα αυτά έχουν αρνητικές προεκτάσεις τόσο στη φύση όσο και την πολιτική κοινωνία.</p> <p>Παράλληλα με τις «υπερτροφές» πωλούνται και όλα τα άλλα φυσικά ή πνευματικά σκευάσματα που υπόσχονται γρήγορα αποτελέσματα και τον εύκολο δρόμο προς την όποια αρετή ή επιθυμία. Πέφτει λοιπόν ο άνθρωπος στην παγίδα της παραπληροφόρησης και περνάει μια ζωή χωρίς να δει τις οικονομικό-κοινωνικές αδικίες που λαμβάνουν χώρα παντού γύρω του και χωρίς να μπορεί να ορθώσει οργανωμένη αντίσταση σε αυτά που του επιβάλλουν.</p> <p>Η ουσία είναι πως ο τύπος του ανθρώπου που εκπαιδεύει το κατεστημένο, ο τύπος ο εύθραυστος και φυγόπονος, δε θα προσπαθήσει ποτέ να δει την υγεία ως πλέγμα σχέσεων. Πρέπει όλα να εναρμονίζονται προκειμένου να είναι κανείς υγιείς. Δεν υπάρχουν βασιλικές οδοί. Καμία ουσία δεν σε κάνει σοφό και φωτεινό. Κανένα φαγητό από μόνο του δε θα σε σώσει από την βλαβερή ζωή και τις κακές συνήθειες.</p> <p>Η υγεία είναι κεκτημένο. Πρέπει να αγωνιστείς για αυτή, όπως ο αθλητής πρέπει να αφιερώσει όλη την ενέργεια του για τον σκοπό του, ή ο καλλιτέχνης να δώσει όλο του το είναι προκειμένου να βγάλει κάτι το αληθινό. Η υγεία οικοδομείται σε βάθος χρόνου και διατηρείται με συνέπεια και πειθαρχεία (αρετές οι οποίες είναι χαρακτηριστικές του <a href="https://protesilaos.com/greek/2019-01-14-olympic-ethos/">Ολυμπιακού Ήθους</a>).</p> <p>Για να αποκτήσεις υγεία πρέπει πρώτα να αποβάλεις τη νοοτροπία της φυγοπονίας, την ιδέα του «εδώ και τώρα». Ιδού κάποιες πρακτικές συμβουλές για τους τολμηρούς.</p> <ul> <li>Άρχισε την γυμναστική χρησιμοποιώντας <em>μονάχα</em> το βάρος του σώματος σου. Να περπατάς πολύ και κάθε μέρα να βάζεις το σώμα σου να κινηθεί. Αν σου φαίνεται δύσκολο να σηκωθείς από τον καναπέ, ζήτα από το γείτονα σου να σου δίνει το σκύλο του για περιπάτους. Ή <a href="https://protesilaos.com/life/2019-06-05-dogs/">να αναλάβεις ευθήνη εσύ</a>, παίρνοντας ένα σκυλί υπό την προστασία σου. Ο αθλητικός σκύλος είναι ο φυσικός εχθρός της τεμπελιάς.</li> <li>Βάλε τον <a href="https://protesilaos.com/life/2019-03-12-sourdough-bread/">αυτόζυμο άρτο</a> στην καθημερινότητα του. Τα δημητριακά είναι η βάση της διατροφής μας και το πραγματικό ψωμί είναι ο ακρογωνιαίος λίθος της. Στο μεταξύ αυτό θα σε αναγκάσει να έχεις πειθαρχεία για να διατηρείς το προζύμι σε άριστη κατάσταση, να κρατάς τους πάγκους σου καθαρούς, και τα λοιπά.</li> <li>Κομμένη η ζάχαρη. Μηδέν. Ποτέ και για κανένα λόγο. Τρώγε φρούτα καθημερινά. Κομμένα κι όλα τα fast food, τα είδη περιπτέρου (σοκολάτες, πατατάκια, παγωτά, κρουασάν, γαλατάκια, χυμοί…), τα είδη φούρνου (όλα όσα τελειώνουν σε -πίτα, το βιομηχανικό ψωμί και τα παράγωγα του, τσουρέκια, πεϊνιρλί, και λοιπά). Επίσης να κόψεις τα τηγανιτά και τα ψητά, καθώς και όλα τα σχετικά: γύρους, σουβλάκια… Να τρως πολλές σαλάτες, βραστά φαγητά, κυρίως όσπρια, λίγο κρέας και λίγο ψάρι. Επειδή στην πράξη αυτό απαιτεί να μαγειρεύεις σπίτι σου, θα αναπτύξεις και τη σχετική πειθαρχεία που απαιτείται για καλά αποτελέσματα.</li> <li>Τέλος στο κάπνισμα. Κι αφού πήρες φόρα κόψε και κάθε άλλη συνήθεια που ξεκίνησες απλά και μόνο για να έχεις κοινωνική αποδοχή.</li> <li>Φύγε από την πόλη, ειδικά αν είναι κάτι σαν την Αθήνα. Ή έστω να κάνεις τακτικές εξορμήσεις σε φυσικό περιβάλλον.</li> <li>Κατάργησε την τηλεόραση και ειδικά όλα όσα σχετίζονται με το Hollywood. Μην υποβάλεις τον εαυτό σου συνέχεια σε πολιτισμικά απόβλητα και τα νοήματα ή διδάγματα της στρεβλωμένης ηθικής των Αμερικάνων. Άσε τον ατομοκεντρισμό τους, τα έκφυλα όνειρα του πλουτισμού, τις <a href="https://protesilaos.com/greek/2019-07-13-no-correctness/">υποκρισίες της διαφορετικότητας</a>, τις φαντασιώσεις της οικουμενικής ηθικής που έχουν για τις αξίες τους. Έτσι γλιτώνεις επίσης κι από τον συνεχή βομβαρδισμό του καταναλωτισμού.</li> <li>Όπως και με την διατροφή, έτσι και στα θέματα της πληροφορικής: να προσέχεις τι πληροφορίες λαμβάνεις. Αν, παράδειγμα, είσαι όλη μέρα στα κοινωνικά δίκτυα τότε εκθέτεις τον εαυτό σου στους κερδοσκοπικούς αλγόριθμους των ολιγοπωλίων αυτών. Θα σου δείχνουν διαφημίσεις για πράγματα που δεν χρειάζεσαι. Θα σου επηρεάζουν την ψυχολογία σου με αναρτήσεις που σου προκαλούν πόλωση και ακραίες αντιδράσεις. Θα σου καθορίσουν την εντύπωση που έχεις για τον κόσμο στήνοντας όλο το πλέγμα των ψευτοειδήσεων. Το ιδανικό είναι να καταργήσεις κάθε κοινωνικό δίκτυο. Αλλιώς να μπαίνεις μια φορά στο τόσο και μόνο αν έχεις λάβει κάποιο προσωπικό μήνυμα. Σκοπός είναι να έχεις σταθερή ψυχολογική κατάσταση και να μη βάζεις στο μυαλό σου προβλήματα ή επιθυμίες που δεν σε επιβαρύνουν πραγματικά κι ούτε χρειάζεσαι.</li> </ul> <p>Η υγεία θέλει αποφασιστικά μέτρα και βαθιές τομές. Είναι τρόπος ζωής που χτίζεται σε βάθος χρόνου. Δυστυχώς η καθεστηκυία τάξη βρήκε την βασική αδυναμία των ανθρώπων και τους εκμεταλλεύεται. Πρώτα σε αλλοτριώνει από την γη σου και την μαστοριά σου. Πλέον δεν έχεις κάποιο σημείο αναφοράς, κάποιον γνώμονα κρητικής. Είσαι καλαμιά στον κάμπο. Τώρα σου λέει είσαι εξειδικευμένος εργάτης μερικής απασχόλησης που ανά πάσα στιγμή μπορείς να αντικατασταθείς από κάποιον άλλο.</p> <p>Ο άνθρωπος δεν μπορεί να σκεφτεί καθαρά όταν βρίσκεται σε τέτοιες επισφαλείς συνθήκες. Πέφτει στην απόγνωση και ψάχνει θεραπείες. Οπότε έρχεται πάλι το κατεστημένο και σου τάζει άμεσα αποτελέσματα και εύκολες λύσεις. Σε μαθαίνει να είσαι παθητικός αποδέκτης των επιλογών της εκάστοτε βιομηχανίας. Κατοικίδιος άνθρωπος. Να είσαι θύμα που μιμείται τις επιλογές του κάθε διάσημου ή τάχα γκουρού και απλά να παπαγαλίζεις στα κοινωνικά δίκτυα και τις παρέες σου τα όποια συνθήματα σχετίζονται με την νέα τάση «ηθικής» που σου μάθανε.</p> <p>Υγεία δεν μπορείς να έχεις μέσα σε αυτά τα πλαίσια. Δεν είναι υπερβολή να πω πως η υγεία είναι το επιφαινόμενο της ολιστικής εναντίωσης στην καθεστηκυία κατάσταση. Ενάντια στην βιομηχανία της τροφής και τις πρακτικές της. Ενάντια στη βιομηχανία των φαρμάκων και των συμπληρωμάτων διατροφής που σε θέλουν όλη μέρα στα χάπια. Ενάντια στο κύκλωμα της διαφθοράς των γιατρών και των φαρμακοποιών που εφευρίσκουν αρρώστιες για να σε κρατούν καθηλωμένο. Ενάντια στις μιμητικές συμπεριφορές που προωθούν τα «πολιτισμικά» κέντρα της Δύσης, κυρίως της Αμερικής. Ενάντια στην αστική ζωή, τις υποκρισίες της, τα πλαστά όνειρα της, τον επιστημονισμό και τις κίβδηλες φιλοσοφίες της. Ενάντια σε κάθε κρατικό μηχανισμό που θέλει να σου ορίσει τι θα σκέφτεσαι, τι θα επιτρέπεται να καλλιεργείς, πως θα συμπεριφέρεσαι, με ποιους θα συναναστρέφεσαι.</p> <p>Κι εδώ συνδέεται το θέμα της υγείας με τις πλάνες περί του «εγώ» και της όλης αντικειμενικοποίησης του. Πνευματισμοί και εναλλακτικές αξίες που στην πραγματικότητα δεν διαφοροποιούνται ουσιαστικά από το κυρίως ρεύμα. Κι αυτό διότι η εμμονή στο άτομο δεν επιτρέπει καμία επανάσταση, καμία στροφή προς τις οργανικές κοινωνίες, τις κοινότητες στον τόπο τους. Τα άτομα που σκέφτονται μόνο τον εαυτούλη τους δεν δημιουργούν μαζικά κινήματα. Είναι απλά καταναλωτές. Θύματα. Ίσως να είναι hipster ή vegan ή οτιδήποτε άλλο προστάζει η νέα μόδα, αλλά πάντα παραμένουν εγκλωβισμένοι στις δομές του συστήματος. Μάλιστα καλλιεργούν και την απόρριψη της «μάζας» διότι αν θέλεις να είσαι τάχα φωτεινός, πνευματικός, και τα σχετικά, δεν μπορείς να έχεις επαφή με τους «κοιμισμένους», με «τον όχλο».</p> <p>Εν κατακλείδι, η υγεία είναι τόσο ατομική όσο και συλλογική υπόθεση. Το κάθε πρόσωπο πρέπει να προσέχει τι τρώει, τι αναπνέει, τι σκέφτεται. Αλλά κι όλοι μαζί πρέπει να πολεμήσουμε την ολιγαρχία που θέλει να μας κάνει κατοικίδιους ανθρώπους και να μας εκμεταλλεύεται. Διότι είναι αδύνατο να αποκτήσει κανείς υγεία δια της ελεύθερης επιλογής την στιγμή που όλα γύρω μας περνούν στον έλεγχο μιας οικονομικής και πολιτικής ελίτ με απολυταρχικές φιλοδοξίες. Στόχος είναι να ξαναπάρουμε τη γη στα χέρια μας, να ελέγξουμε τα μέσα παραγωγής, να καταλύσουμε τον γιγαντισμό σε όλες του τις εκφάνσεις: στην υγεία, την διατροφή, την πολιτική οργάνωση. Η επανάσταση απαιτεί συνείδηση συλλογική κι επίγνωση της σημασίας που έχουν οι κοινότητες των ανθρώπων που προκύπτουν οργανικά στο βάθος των αιώνων.</p> Protesilaos Stavrou Πως οι πλάνες για την ατομική υγεία σχετίζονται με το κατεστημένο της πολιτικής και της οικονομίας. Καμία αισιοδοξία για την Ευρωπαϊκή Ένωση 2019-07-17T00:00:00+00:00 2019-07-17T00:00:00+00:00 https://protesilaos.com/greek/no-eu-optimism <p>Σε αυτό το βίντεο αναλύω τα δομικά προβλήματα της ΕΕ και γιατί δεν πρόκειται ποτέ να βρούμε λύση εντός των δομών της.</p> <p>Η παρουσίαση αυτή βασίζεται σε πρόσφατο άρθρο μου στα αγγλικά: <a href="https://protesilaos.com/politics/2019-07-05-no-euro-optimism/">No optimism for the European Union</a>.</p> Protesilaos Stavrou Ανάλυση των δομικών προβλημάτων της ΕΕ και γιατί δεν πρόκειται ποτέ να βρούμε λύση εντός των δομών της. Όχι στα φαντάσματα της Κυπριακής κομματοκρατίας 2019-07-15T00:00:00+00:00 2019-07-15T00:00:00+00:00 https://protesilaos.com/greek/cy-spectres <p>Υπάρχουν ουσιαστικά δύο τρόποι να εξετάσει κανείς το παρελθόν: (1) παρελθοντολογία, (2) προτασιακή ανάλυση.</p> <p>Η παρελθοντολογία αναλώνεται στην επίρριψη ευθυνών και την μετέπειτα εξορθολογίκευση όλων όσων ακολούθησαν κάποιες συγκεκριμένες επιλογές. Σου λέει πως «έτσι τα κάνατε, έτσι θα τα βρείτε». Μέρος αυτής της μεθόδου είναι η επιλεκτική μνήμη καθώς και οι ημιαλήθειες. Θέλουν να βλέπουν να γεγονότα χωρίς αναφορά στο ιστορικό τους γίγνεσθαι, στο ευρύτερο πλαίσιο το οποίο δημιούργησε τις συνθήκες εκείνες. Δεν τους ενδιαφέρει η αλληλουχία των εξελίξεων, παρά μόνο το σημείο εκείνο που θέλουν να θίξουν. Καταλήγει λοιπόν αυτή η μέθοδος να συντηρεί δόγματα και φανατισμούς.</p> <p>Ενώ η προτασιακή ανάλυση ασχολείται με το παρελθόν προκειμένου να βρει τα σημεία που ενώνουν το χθες με το σήμερα, και από αυτά να θέσει νέες προτάσεις και κατευθύνσεις. Εδώ εξετάζουμε <em>τα ενεργά σημεία της ιστορίας</em>, δηλαδή αυτά που έχουν ισχύ και σήμερα: αυτά που <em>καθορίζουν και πλαισιώνουν</em> πολιτικές επιλογές. Συνήθως πρόκειται για συνθήκες και συμφωνίες.</p> <p>Παραδείγματα προτασιακών αναλύσεων είναι οι τρεις παρουσιάσεις μου:</p> <ol> <li><a href="https://protesilaos.com/greek/2018-06-10-unilateral-secession-criteria/">Παρουσίαση για το δίκαιο της μονομερούς απόσχισης</a>, με πρακτική αναφορά στην αποχώρηση της Τουρκικής κοινότητας από τις δομές της Κυπριακής Δημοκρατίας.</li> <li><a href="https://protesilaos.com/greek/2018-09-01-factors-statehood/">Παρουσίαση για τους συντελεστές της κρατικότητας</a>, με εκτενή ανάλυση της συμφωνίας Μακαρίου-Ντενκτάς του 1977 και πως αυτή αποδίδει χαρακτήρα κρατικότητας στα κατεχόμενα.</li> <li><a href="https://protesilaos.com/greek/2018-09-14-cyprus-self-determination/">Παρουσίαση για την αυτοδιάθεση της Κύπρου</a> όπου, μεταξύ άλλων, δίνω τέλος στον μύθο πως η Κύπρος δεν έχει αυτοδιάθεση, ενώ προτείνω πρακτική αλλαγή πορείας δια της ένταξης στην Ελληνική Δημοκρατία κατά τον ίδιο τρόπο που η Κύπρος εντάχθηκε στην Ευρωπαϊκή Ένωση.</li> </ol> <p>Αναλύσεις σαν κι αυτές αφορούν το παρόν. Πως θα πάμε μπροστά. Πως θα αντεπεξέλθουμε στις απαιτήσεις του σήμερα. Και, με λίγα λόγια, πως θα αντισταθούμε στην αρπακτικότητα της Τουρκίας.</p> <p>Ενώ το κομματικό κατεστημένο της Κύπρου ασχολείται μονάχα με την παρελθοντολογία και τα μνημόσυνα. Οι παρατάξεις, τα πρόσωπα, τα συνθήματα έχουν όλα μείνει στο χθες. Τα υφιστάμενα σχήματα συντηρούνται δια της συνεχούς ενθύμησης των συγκυριών που τα ανέδειξαν. Να αναφέρω επιγραμματικά:</p> <ul> <li>Η ΕΔΕΚ τι πολιτικό χώρο εκφράζει σήμερα που την διαφοροποιεί <em>επί της ουσίας</em> από το ΔΗΚΟ; Κρατά ακόμα πάνω σε αυτά που έκανε πριν περίπου μισό αιώνα.</li> <li>Το ΔΗΣΥ παραμένει το μεγάλο κόμμα των ενωτικών και των εθνικοφρόνων, στους οποίους περιλαμβάνεται ιστορικά και η συντριπτική πλειοψηφία της ΕΟΚΑ Β (είχαν και υποψήφια στις τελευταίες εκλογές). Ενώ το ΕΛΑΜ είναι απλά το ακροδεξιό ανάχωμα του ΔΗΣΥ. Θα υπάρχει για όσο καιρό χρειάζεται η ευρύτερη δεξιά, αλλά η τελική του μοίρα είναι να απορροφηθεί από την μεγάλη παράταξη (δες τα πρώην στελέχη της ακροδεξιάς στην Ελλάδα που τώρα είναι υπουργοί—κι αυτό διότι <a href="https://protesilaos.com/greek/2019-04-23-new-right-far-right/">η ακραία δεξιά είναι η νέα δεξιά</a>).</li> <li>Το ΑΚΕΛ ακόμα θεωρείται κομμουνιστικό επειδή κάποιοι πίστευαν σε αυτές τις ιδέες στις αρχές του προηγούμενου αιώνα και επειδή ακόμα αυτά παπαγαλίζουν στην ΕΔΟΝ. Μετά την διακυβέρνηση Χριστόφια που στήριξε το τραπεζικό κατεστημένο αντί να το ακυρώσει, ο όρος «κομμουνιστικό ΑΚΕΛ» αναφέρεται μόνο σε αποκυήματα της φαντασίας.</li> </ul> <p>Ωστόσο η παρελθοντολογία δεν γίνεται μόνο για την παγίωση των συσχετισμών, αλλά και την εμπέδωση των μετά-αφηγημάτων του κατεστημένου. Μετά-αφήγημα είναι αυτό που πλαισιώνει και ενοποιεί άλλες ερμηνείες της κατάστασης, ώστε όλες μαζί να βγάζουν νόημα. Κι εξηγούμαι: το μετά-αφήγημα του κατεστημένου είναι πως το Κυπριακό είναι στη σημερινή του κατάσταση από τη δράση της ΕΟΚΑ Β και μόνο. Υπονοούνται τα εξής:</p> <ul> <li>Η Κυπριακή Δημοκρατία ήταν ένα λειτουργικό κράτος. Ψέματα, όπως ήδη γνωρίζουμε από τα γεγονότα του 1963 και όπως άλλωστε θα μπορούσε να διαπιστώσει ο κάθε αντικειμενικός μελετητής του συντάγματος.</li> <li>Η Κυπριακή Δημοκρατία ήταν αυτό που ήθελε ο λαός. Ψέματα, καθώς το κράτος προέκυψε από διεθνής συμφωνίες τις οποίες δεν ενέκρινε κανένας, ενώ έφερε καταστάσεις όπως το καθεστώς εγγυήσεων που δεν ζήτησε ποτέ κανείς.</li> <li>Το Κυπριακό είναι πρόβλημα <em>μόνο</em> εισβολής και κατοχής. Ψέματα, καθώς το πρόβλημα ξεκινά με την ίδια την επιβολή του Ζυριχικού συντάγματος και τις κατόπιν προσπάθειες των Τουρκοκυπρίων για ένρηξη της θεσμικής τάξης.</li> </ul> <p>Η ουσία είναι πως η κομματοκρατία θέλει να συντηρούμε τα παραμύθια της. Να σκαλίζουμε το παρελθόν και να διατηρούμε φαντάσματα. Κι έτσι βλέπουμε ακόμα φαινόμενα όπου παιδιά στα γήπεδα είναι, λέει, με τον Γρίβα ή τον Μακάριο. Λυπηρό το επίπεδο της παιδείας αλλά καθόλου τυχαίο, διότι η παρελθοντολογία προωθείται και δια του ποδοσφαίρου.</p> <p>Θα έχουμε ελπίδα να φέρουμε την αναθέσμιση όταν πια θα πάψουμε να ασχολούμαστε με τα τοτέμ που έστησαν οι προηγούμενες γενιές. Το ζητούμενο είναι να έχουμε πραγματοποιήσιμες αλλά και επαναστατικές προτάσεις για αντιμετώπιση των σημερινών προβλημάτων. Να φέρουμε επιτέλους την κυριαρχία στο επίπεδο των τοπικών κοινοτήτων. Να σπάσουμε το κύκλωμα του χρηματοπιστωτικού συστήματος. Να κάνουμε αναδιανομή του πλούτου που έκλεψαν οι επίδοξοι λόρδοι μέσα από την συμβιωτική τους σχέση με τον κρατικό μηχανισμό. Να καταργήσουμε τον γιγαντισμό σε όλες τους τις εκφάνσεις, ξεκινώντας από το κεντρικό κράτος και την ολιγαρχία του.</p> <p>Αφήστε τα φαντάσματα και ασχοληθείτε με τους ζωντανούς.</p> Protesilaos Stavrou Η παρελθοντολογία απλά συντηρεί το κατεστημένο. Όχι στην υποκρισία του καθωσπρεπισμού 2019-07-13T00:00:00+00:00 2019-07-13T00:00:00+00:00 https://protesilaos.com/greek/no-correctness <p>Η παλαιά αριστερά δεν έχει να προτείνει καμία πραγματική αναθέσμιση. Έτσι αναλώνεται σε συνθήματα και τις διάφορες πολιτικές ταυτοτήτων που προκύπτουν από τον ατομικισμό. Ο σύγχρονος «προοδευτικός» δείχνει το ανοιχτό μυαλό του μέσα από τον τρόπο που γράφει και εκφράζεται. Ας πούμε έτσι:</p> <blockquote> <p>Ο/Η μαθητής/μαθήτρια που είναι καλός/καλή στα μαθήματα του/της θα πάρει βραβείο από τον/την καθηγητή/καθηγήτρια του/της.</p> </blockquote> <p>Ο προοδευτικός θέλει να δώσει έμφαση στην ιδέα που έχει κατά των διακρίσεων. Κι αντί να ασχοληθεί με την εμπράγματη αναδιανομή της ισχύος από το γιγαντιστικό δίδυμο του κράτους και των πλατφορμαρχών προς τις κοινότητες, εφαρμόζει πρακτικές τρολ.</p> <p>Θα τσεκάρει ο προοδευτικός άρθρα σαν κι αυτό και θα ασκήσει «κριτική» πως τάχα η γραφή είναι σεξιστική διότι δεν ακολουθεί τον τρόπο που έδειξα παραπάνω. Συνεπώς, κατά τον προοδευτικό, το κείμενο «υπονοεί» ότι οι άντρες είναι καλύτεροι από τις γυναίκες, πως οι ετεροφυλόφιλοι ή/και ντόπιοι είναι πιο σημαντικοί από τους ομοφυλόφιλους ή/και αλλοδαπούς, και τα σχετικά. Θα σου διαγνώσει κάποιο είδος φοβικού συνδρόμου ή κάποιο κόμπλεξ του «εμείς» εναντίον «αυτών».</p> <p>Έτσι ο προοδευτικός χρησιμοποιεί την γλώσσα ως βάση για να αναπτύξει την ψευδοεπιστήμη του. Θα σου κάνει τάχα ψυχανάλυση από όπου θα «αποδείξει» πως είσαι όλων των ειδών τα κακά: μισογύνης, ρατσιστής, και γενικά παλιάνθρωπος που εξωτερικεύεις τον πατριαρχισμό, τον σοβινισμό, το μίσος. Και ύστερα θα πρέπει να αποδείξεις εσύ στον τσαρλατάνο πως δεν είσαι ελέφαντας.</p> <p>Η παλαιά αριστερά οικειοποιείται πλέον την «αγάπη», την «ανοχή», την «διαφορετικότητα». Ωστόσο καλλιεργεί το μίσος απέναντι στην υποτιθέμενη καθεστηκυία οικογενειακή/κοινωνική δομή, προάγει τον φανατισμό ως απάντηση σε κάθε ένσταση προς τον καθωσπρεπισμό, και συστηματοποιεί την <em>αυστηρή κατηγοριοποίηση</em> των ανθρώπων σε καλούπια του τύπου «άνδρας/γυναίκα», «θύτης/θύμα», «άσπρος/μαύρος», «straight/LGBTQI+».</p> <p>Αυτές οι πολιτικές ταυτοτήτων το μόνο που πετυχαίνουν είναι να ταυτίζουν το κάθε άτομο με μία από τις πολλές πτυχές του είναι του. Ενθαρρύνουν το πρόσωπο να δίνει υπέρμετρη έμφαση σε αυτό το κάτι που δήθεν είναι η πεμπτουσία της ύπαρξης του, του ίδιου του εγώ. Έχεις κάποιο σεξουαλικό προσανατολισμό; Άρα είσαι αυτό και τίποτε άλλο. Είσαι γυναίκα; Συνεπώς είσαι θύμα εκμετάλλευσης <em>εκ προοιμίου</em>. Μήπως είσαι άντρας και ντόπιος; Τότε σίγουρα είσαι συνεργός στην καταπίεση…</p> <p>Αντιλήψεις σαν αυτές είναι δόγματα του χειρίστου είδους, εφάμιλλα αυτών που οδήγησαν στα κυνήγια μαγισσών και την ιερά εξέταση. Αναπτύσσουν νοοτροπίες οχλοκρατικές όπου επιβάλλουν την λογοκρισία μέσα από το τρολάρισμα και το μπούλιγκ κάθε πρότασης που διαφοροποιείται από το δικό τους καθώς πρέπει.</p> <p>Εγώ δεν παίζω το παιχνίδι τους, ούτε πρόκειται να καταστήσω την γραφή ένα είδος ναρκοπεδίου όπου κι εγώ αλλά κι ο αναγνώστης θα πρέπει να προσέχουμε την κάθε λέξη μήπως και βγει από μέσα κάνα «μίσος».</p> <p>Να το πούμε κι αλλιώς. Ο καθωσπρεπισμός είναι είδος αμερικανιάς. Οι Αμερικάνοι το έχουν φτάσει στο απόλυτο. Κάθε κουβέντα οδηγεί σε δράματα και παρεξηγήσεις στα κοινωνικά δίκτυα. Το αποτέλεσμα είναι πάντα το ίδιο: μπούλιγκ προς τον «παλιάνθρωπο» και δημόσιος εξευτελισμός. Εγώ δεν ανέχομαι το αντίστοιχο του λιθοβολισμού να γίνει μέρος της ζωής μας. Η βαρβαρότητα δεν έχει θέση εδώ πέρα. Αφήστε τις αμερικανιές για εκείνους που είναι συνηθισμένοι σε όλα τα απόβλητα που βγάζει εκείνη η χώρα· <strong>απόβλητα πολιτισμικά</strong> όπως οι πλείστες παραγωγές του Hollywood, <strong>απόβλητα γεωργικά</strong> όπως τα υβρίδια και τη χημική καλλιέργεια, <strong>απόβλητα διατροφικά</strong> όπως τα junk food και βασικά όλα τα είδη περιπτέρου, <strong>απόβλητα πολιτικά</strong> όπως τον καθωσπρεπισμό κτλ.</p> <p>Πρέπει να τελειώνουμε με τα παραμύθια και τις αρλούμπες της παλαιάς αριστεράς. Μέλημα μας είναι να ορθώσουμε μια νέα αριστερά που θα αναζωπυρώσει το επαναστατικό αίσθημα. Θέλουμε εκ βάθρων αναθέσμιση με βάση τις αρχές του τοπικισμού και του κοινοτισμού. Εναντιωνόμαστε σε κάθε είδος γιγαντισμού, σε κάθε απολογία υπέρ της αδράνειας, στη συμβιωτική σχέση κράτους και πλατφορμαρχών, στην αυθαιρεσία της κομματοκρατίας και, τελικά, σε κάθε θέατρο σκιών όπως αυτό του καθωσπρεπισμού.</p> <p>Σε θέλουμε να αγωνιστείς για να φέρουμε την κυριαρχία στα χέρια των ανθρώπων στις κοινότητες και τον τόπο τους. Δεν μας ενδιαφέρει ο τρόπος που αυτοπροσδιορίζεσαι ούτε θα το κάνουμε θέμα. Αλλά ούτε θα μπούμε στη λογική της παλαιάς αριστεράς που θέλει τον άνθρωπο κατοικίδιο και υπερευαίσθητο. Ή προοδευτισμός ή επανάσταση.</p> Protesilaos Stavrou Δεν δέχομαι την γλώσσα και πρακτική του τρολ που καλλιεργεί η παλαιά αριστερά. Σχόλιο για το «βιογραφικό» του Μητσοτάκη 2019-07-11T00:00:00+00:00 2019-07-11T00:00:00+00:00 https://protesilaos.com/greek/mitsotakis-cv-oligarchy <p>Η ολιγαρχία έχει βρει νέα ρητορικά τεχνάσματα για να δικαιολογεί την αυθαιρεσία της. Σου λέει να μη κοιτάξεις το όνομα του πρωθυπουργού, αλλά δες το βιογραφικό του. <em>Τι, δεν σου γεμίζει το μάτι;</em> Υπονοούν πως ο Κυριάκος Μητσοτάκης είναι «απλά» άλλο ένα άτομο που «έτυχε» να έχει τα προσόντα για την εξουσία.</p> <p>Η πρόταση αυτή είναι αναλυτικά εσφαλμένη. Πάσχει από την πλάνη της αποπλαισίωσης και, τελικά, της μη ανταπόκρισης στα δεδομένα.</p> <p>Πρώτον, δεν μπορείς να χωρίσεις το όνομα Μητσοτάκης από το βιογραφικό του Κυριάκου. Καθώς το όνομα είναι αυτό που του άνοιξε όλες τις πόρτες. Είναι η φαμίλια αυτή με τις διασυνδέσεις της που έκανε τον Κυριάκο αυτός που είναι. Μορφωμένοι και ικανοί άνθρωποι υπάρχουν πολλοί, αλλά δεν μπαίνουν πουθενά αν δεν είναι με τους διαπλεκόμενους.</p> <p>Δεύτερον, η επίκληση στο «βιογραφικό» είναι η άμυνα του κάθε πρίγκιπα και λόρδου. Το ότι είχε κανείς τις πολυτέλειες και τις ανέσεις δεν πρέπει να μας εκπλήσσει. Τουναντίον, είναι υπενθύμιση πως καλά κρατεί η ολιγαρχία.</p> <p>Τρίτον, το βιογραφικό το ίδιο δεν έχει να μας δείξει τίποτα το ενθαρρυντικό. <em>Τι πάει να πει σπούδασε στο Harvard ή στα άλλα ιδρύματα του Ivy League;</em> Πως κι αυτός έχει περάσει από το ίδιο πλυντήριο εγκεφάλων που έβγαλε και τους προηγούμενους πρωθυπουργούς ή ανώτατα στελέχη. Επίσης επαληθεύει το κοινωνικό του στάτους ως ένας εκ των ευαρεστημένων της καθεστηκυίας τάξης.</p> <p>Τέταρτον, το βιογραφικό μας δείχνει έναν άνθρωπο που θα εξυπηρετήσει το χρηματοπιστωτικό σύστημα. Παραθέτω το σχετικό απόσπασμα από <a href="https://nd.gr/mitsotakis-kyriakos">την επίσημη ιστοσελίδα του</a> (σελίδα της Νέας Δημοκρατίας):</p> <blockquote> <p>Διετέλεσε οικονομικός αναλυτής στην Chase Investment Bank και σύμβουλος στην κορυφαία εταιρία συμβούλων McKinsey and Company στο Λονδίνο. Μετά την επιστροφή του στην Ελλάδα, εργάστηκε ως ανώτατο στέλεχος επενδύσεων στην Alpha Ventures της Alpha Bank και στη συνέχεια μετακινήθηκε στον Όμιλο της Εθνικής Τράπεζας της Ελλάδας. Διατέλεσε για τρία χρόνια Διευθύνων Σύμβουλος της Εθνικής Επιχειρηματικών Συμμετοχών, την οποία και ανέδειξε σε κορυφαία εταιρεία στην Ελληνική και Βαλκανική αγορά του private equity και του venture capital.</p> </blockquote> <p>Αλλά τελικά η όλη συζήτηση περί των σπουδών του καθένα δείχνει και ένα πιο γενικό πρόβλημα της εποχής μας: ο επιστημονισμός. Αρκεί να δείξεις πως πήγες στα «κατάλληλα» ιδρύματα, ή πως πήρες άριστα στα μαθήματα σου (summa cum laude). Αρκεί, επίσης, να κάνεις πράγματα που φαντάζουν επιστημονικά κι έτσι να τους κρατάς όλους αποσβολωμένους. Διότι ζούμε στην εποχή της παραπληροφόρησης και της σύγχυσης όπου ο κάθε τσαρλατάνος επικαλείται «την επιστήμη» ως αυθεντία.</p> <p>Έδωσαν πολλούς αγώνες οι λαοί για να απελευθερωθούν από τους ευγενείς και από τα «αλάθητα». Δυστυχώς πάλι εδώ είμαστε. Δυναστείες πολιτικών που λειτουργούν συμβιωτικά (ή ταυτίζονται) με τον κρατικό μηχανισμό και τους πλατφορμάρχες (τα μεγάλα συμφέροντα της οικονομίας που ελέγχουν νευραλγικούς τομείς της εκάστοτε βιομηχανίας ή τομέα).</p> <p>Βλέποντας λοιπόν το βιογραφικό του Κυριάκου Μητσοτάκη, βλέπω μόνο λόγους για επανάσταση.</p> <p>Δεν σας προσκυνούμε.</p> Protesilaos Stavrou Απάντηση στην πρόταση «δες το βιογραφικό, όχι το όνομα».